Ung thư thanh quản: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Ung thư thanh quản là một trong những bệnh lý ác tính nguy hiểm liên quan trực tiếp đến giọng nói và khả năng hô hấp của con người. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên toàn cầu có khoảng 177.000 ca tử vong do ung thư thanh quản, với tỉ lệ mắc bệnh cao ở nam giới, đặc biệt từ độ tuổi 50 trở lên. Mặc dù vậy, nhiều người vẫn chưa nhận thức đầy đủ về nguyên nhân, dấu hiệu sớm và biện pháp phòng ngừa căn bệnh này. Việc hiểu rõ các yếu tố nguy cơ và phát hiện sớm có thể tăng đáng kể cơ hội điều trị thành công, giảm biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Bài viết này, Thuốc Ung Thư sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện về ung thư thanh quản, từ nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp chẩn đoán đến các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và các nghiên cứu y tế uy tín.

Ung thư thanh quản là gì?

Ung thư thanh quản là tình trạng xuất hiện các khối u ác tính bắt nguồn từ lớp biểu mô của thanh quản – cơ quan thuộc đường hô hấp trên, đóng vai trò quan trọng trong hô hấp, phát âm và bảo vệ đường thở. Khi bệnh tiến triển, các tế bào ung thư có thể xâm lấn sang mô lân cận và di căn đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Tại Việt Nam, ung thư thanh quản ngày càng được ghi nhận với tần suất cao hơn so với ung thư hạ họng. Đối tượng mắc bệnh chủ yếu là nam giới, chiếm gần như tuyệt đối, thường gặp trong độ tuổi trung niên từ 45 đến 65.

Hình ảnh ung thư thanh quản

Phân loại ung thư thanh quản theo vị trí tổn thương

Dựa vào cấu trúc giải phẫu, thanh quản được chia thành ba tầng: thượng thanh môn, thanh môn và hạ thanh môn. Tương ứng với đó, ung thư thanh quản cũng được phân thành ba nhóm chính như sau:

Ung thư thượng thanh môn

Khoảng hơn một phần ba các trường hợp ung thư thanh quản xuất phát từ vùng thượng thanh môn. Khối u thường hình thành tại băng thanh thất hoặc mặt dưới của sụn thanh thiệt. Do chức năng vận động của dây thanh vẫn được bảo tồn ở giai đoạn sớm nên bệnh rất khó phát hiện bằng thăm khám thông thường. Trong nhiều trường hợp, cần đến các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như CT scan hoặc MRI để đánh giá mức độ xâm lấn sâu của tổn thương.

Ung thư thanh môn

Đây là dạng ung thư thanh quản phổ biến nhất, chiếm khoảng 60% tổng số ca bệnh. Thanh môn là nơi chứa dây thanh âm, vì vậy khàn tiếng kéo dài thường là dấu hiệu cảnh báo sớm. Ung thư tại vị trí này thường tiến triển chậm, ban đầu khu trú ở một bên dây thanh trước khi lan sang bên còn lại, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát hiện sớm nếu người bệnh chú ý đến các triệu chứng bất thường.

Ung thư hạ thanh môn

Ung thư hạ thanh môn là thể ít gặp nhất, chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong các trường hợp ung thư thanh quản. Tổn thương thường phát triển âm thầm phía dưới dây thanh, lan sâu dưới lớp niêm mạc và khó quan sát do bị che chắn bởi cấu trúc sụn giáp. Việc chẩn đoán thường không thể thực hiện bằng soi gián tiếp mà cần soi thanh quản trực tiếp, thậm chí trong một số trường hợp phải can thiệp mở sụn để lấy mẫu sinh thiết.

Nếu không được điều trị kịp thời, ung thư hạ thanh môn có xu hướng lan nhanh sang vùng đối diện, xâm lấn sụn nhẫn hoặc phát triển lên trên, ra sau khớp nhẫn – phễu, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động của dây thanh.

Xem thêm thông tin chi tiết: Phân loại ung thư thanh quản giúp tiên lượng sống như thế nào?

Các giai đoạn của ung thư thanh quản

Sau khi được chẩn đoán ung thư thanh quản, việc tiếp theo bác sĩ cần thực hiện là xác định giai đoạn bệnh. Đây là bước quan trọng nhằm đánh giá mức độ phát triển của khối u, khả năng xâm lấn sang các cấu trúc lân cận cũng như nguy cơ di căn đến các cơ quan khác trong cơ thể. Việc phân giai đoạn giúp xây dựng phác đồ điều trị phù hợp và tiên lượng bệnh chính xác hơn.

Ung thư thanh quản giai đoạn 0: Đây là giai đoạn sớm nhất, còn gọi là ung thư biểu mô tại chỗ. Tế bào ung thư chỉ khu trú ở lớp bề mặt niêm mạc và chưa xâm nhập vào các mô sâu hơn.

Ung thư thanh quản giai đoạn T1: Ở giai đoạn này, khối u đã hình thành tại một vị trí cụ thể của thanh quản như thượng thanh môn, thanh môn hoặc hạ thanh môn, nhưng vẫn còn khu trú và chưa lan sang các vùng lân cận.

Ung thư thanh quản giai đoạn T2: Khối u bắt đầu lan rộng hơn, có thể ảnh hưởng đến cả hai dây thanh hoặc lan từ thanh môn lên thượng thanh môn hay xuống hạ thanh môn. Chức năng phát âm có thể bị ảnh hưởng ở mức độ nhất định.

Ung thư thanh quản giai đoạn T3: Ở giai đoạn này, khối u phát triển sâu hơn trong thanh quản và có thể xâm lấn sang các cấu trúc xung quanh như vùng cận thanh quản, vùng trước hoặc sau thanh quản, thậm chí lan vào sụn tuyến giáp.

Ung thư thanh quản giai đoạn T4: Giai đoạn T4 là giai đoạn tiến triển nặng và được chia thành ba mức độ nhỏ hơn:

• Giai đoạn 4A: Khối u đã phá vỡ sụn tuyến giáp hoặc lan ra ngoài thanh quản, xâm lấn các cơ quan lân cận như tuyến giáp, khí quản, thực quản, cơ lưỡi hoặc các cơ vùng cổ. Ung thư có thể kèm theo hoặc chưa kèm theo di căn hạch bạch huyết vùng cổ, nhưng chưa xuất hiện di căn xa.
• Giai đoạn 4B: Ung thư tiếp tục lan rộng, xâm nhập vào vùng trước cột sống cổ, bao quanh động mạch cảnh hoặc lan xuống trung thất. Di căn hạch có thể có hoặc không.
• Giai đoạn 4C: Đây là giai đoạn muộn nhất khi ung thư thanh quản đã di căn xa đến các cơ quan khác như phổi, gan hoặc xương.

Nguyên nhân và các yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư thanh quản

Cho đến nay, y học vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác gây ra ung thư thanh quản. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh thường liên quan chặt chẽ đến các yếu tố nguy cơ kéo dài, tác động trực tiếp và liên tục lên niêm mạc thanh quản.

Trong đó, thuốc lá và rượu bia được xem là hai yếu tố nguy hiểm hàng đầu. Người hút thuốc lâu năm hoặc uống rượu thường xuyên có nguy cơ mắc ung thư thanh quản cao hơn đáng kể. Đặc biệt, khi hai thói quen này cùng tồn tại, khả năng phát triển bệnh có thể tăng lên nhiều lần so với người không sử dụng.

Bên cạnh đó, các tình trạng viêm thanh quản mạn tính như bạch sản hoặc hồng sản cũng tiềm ẩn nguy cơ tiến triển ác tính. Theo ghi nhận lâm sàng, những tổn thương này có thể chuyển dạng thành ung thư với tỷ lệ từ 10–40% nếu không được theo dõi và can thiệp kịp thời.

Ngoài ra, một số bệnh lý và yếu tố khác cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ ung thư thanh quản, bao gồm trào ngược dạ dày – thực quản kéo dài, u nhú thanh quản, thoát vị thanh quản, hoặc môi trường làm việc thường xuyên tiếp xúc với chất phóng xạ và các yếu tố độc hại. Những tác động âm thầm này, nếu kéo dài, có thể gây tổn thương tế bào và thúc đẩy quá trình hình thành ung thư.

Hút thuốc là yếu tố gây ra ung thư thanh quản

Triệu chứng ung thư thanh quản người bệnh không nên chủ quan

Các biểu hiện của ung thư thanh quản rất đa dạng, phụ thuộc vào vị trí tổn thương cũng như mức độ phát triển của khối u. Trên lâm sàng, triệu chứng thường được nhận diện qua hai nhóm chính: triệu chứng cơ năng và triệu chứng thực thể.

Triệu chứng cơ năng

Khàn tiếng là dấu hiệu thường gặp sớm nhất và có giá trị cảnh báo cao. Tình trạng khàn tiếng kéo dài, giọng nói trở nên thô, cứng, rè, không cải thiện dù đã dùng thuốc thông thường, cần đặc biệt lưu ý.

Người bệnh cũng có thể xuất hiện ho khan kéo dài, sau đó chuyển sang ho có đờm nhầy, đôi khi lẫn máu. Bên cạnh đó là cảm giác khó chịu vùng họng, như vướng dị vật, nuốt không trôi.

Khi khối u phát triển lan xuống hạ họng hoặc ra ngoài thanh quản, người bệnh bắt đầu gặp rối loạn nuốt, nuốt nghẹn, đau khi ăn uống. Ở giai đoạn muộn hơn, khối u có thể che lấp đường thở, gây khó thở thanh quản – một tình trạng nguy hiểm cần can thiệp y tế sớm.

Triệu chứng thực thể

Ngoài những biểu hiện chủ quan, ung thư thanh quản còn có thể gây nổi hạch cổ, đặc biệt thường gặp ở các trường hợp ung thư vùng thượng thanh môn. Khi thăm khám, bác sĩ sẽ đánh giá kỹ các đặc điểm của hạch như vị trí, số lượng, độ rắn chắc và mức độ di động để hỗ trợ chẩn đoán và định hướng giai đoạn bệnh.

Xem thêm thông tin chi tiết: Triệu chứng ung thư thanh quản và cách phòng ngừa

Chẩn đoán ung thư thanh quản

Chẩn đoán ung thư thanh quản cần được thực hiện sớm và chính xác để nâng cao hiệu quả điều trị. Quá trình này thường bắt đầu bằng việc bác sĩ khai thác tiền sử bệnh, thói quen sinh hoạt và các triệu chứng mà người bệnh đang gặp phải như khàn tiếng kéo dài, đau họng, khó nuốt hay khó thở. Sau đó, bác sĩ tiến hành khám lâm sàng vùng tai – mũi – họng nhằm phát hiện các dấu hiệu bất thường tại thanh quản.

Trong thực hành lâm sàng, ung thư thanh quản cần được phân biệt rõ với các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự như lao thanh quản, cũng như các tổn thương lành tính gồm papilloma, polyp dây thanh, sarcoidosis hay hạt xơ dây thanh.

Nội soi thanh quản

Nội soi là phương pháp quan trọng và thường được chỉ định sớm để đánh giá trực tiếp tổn thương tại thanh quản.

• Nội soi gián tiếp: sử dụng gương thanh quản để quan sát ban đầu, giúp phát hiện những bất thường thô.
• Nội soi trực tiếp: thực hiện bằng ống mềm qua mũi hoặc ống cứng qua miệng, cho phép quan sát rõ khối u ở dây thanh, thường có hình ảnh u sùi hoặc loét.
• Nội soi đánh giá chức năng: giúp nhận định mức độ xâm lấn, ảnh hưởng của khối u lên hoạt động của dây thanh. Trong một số trường hợp, tổn thương ác tính chỉ biểu hiện bằng sự thay đổi màu sắc hoặc cấu trúc niêm mạc.

Với những khối u lớn gây hẹp hoặc bít tắc đường thở, người bệnh có thể cần được mở khí quản tạm thời trước khi tiến hành nội soi chi tiết.

Sinh thiết là bước không thể thiếu khi nghi ngờ ung thư. Mẫu mô được lấy trong quá trình nội soi giúp xác định chính xác bản chất tổn thương, từ đó khẳng định chẩn đoán ung thư thanh quản và phân biệt với các u lành tính.

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh

Song song với nội soi, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá mức độ lan rộng và di căn của bệnh:

• Chụp X-quang phổi hoặc CT ngực: nhằm phát hiện tổn thương di căn đến phổi.
• CT scan hoặc MRI có tiêm thuốc cản quang: giúp xác định ranh giới khối u, mức độ xâm lấn vào dây thanh, hạ thanh môn, các khoang thanh quản cũng như sự liên quan đến sụn giáp, sụn nhẫn. Đồng thời, phương pháp này hỗ trợ đánh giá tình trạng hạch cổ.
• Siêu âm vùng cổ: phát hiện các hạch cổ nhỏ chưa biểu hiện rõ trên lâm sàng.
• PET-CT: có giá trị trong việc tìm ổ di căn xa, phân biệt tổn thương tái phát với hoại tử sau xạ trị, hoặc phát hiện các ung thư thứ phát trong cơ thể.

Việc phối hợp nhiều phương pháp chẩn đoán giúp xác định chính xác giai đoạn ung thư thanh quản, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp và hiệu quả cho từng người bệnh.

Chụp X-quang phổi là phương pháp chẩn đoán ung thư thanh quản

Cách điều trị ung thư thanh quản hiện nay

Theo các chuyên gia, phác đồ điều trị ung thư thanh quản không áp dụng chung cho mọi trường hợp mà được cá nhân hóa dựa trên giai đoạn bệnh, vị trí và kích thước khối u cũng như thể trạng tổng thể của người bệnh. Hiện nay, những phương pháp chính thường được chỉ định gồm phẫu thuật, xạ trị và hóa trị, có thể sử dụng đơn lẻ hoặc phối hợp tùy mức độ tiến triển của bệnh.

Với các trường hợp được phát hiện sớm, ung thư thanh quản thường đáp ứng tốt với xạ trị hoặc phẫu thuật bảo tồn, giúp kiểm soát khối u và duy trì chức năng phát âm. Ngược lại, khi bệnh đã tiến triển nặng, bác sĩ có thể chỉ định điều trị đa mô thức, kết hợp phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ thanh quản, nạo vét hạch cổ, đồng thời phối hợp xạ trị và hóa trị nhằm kiểm soát tế bào ung thư và hạn chế nguy cơ tái phát.

Trong những trường hợp buộc phải cắt bỏ toàn bộ thanh quản, vấn đề phục hồi giọng nói cho người bệnh luôn được chú trọng. Bác sĩ có thể áp dụng các giải pháp hỗ trợ như đặt van thanh âm khí – thực quản, hướng dẫn tập nói bằng thực quản hoặc sử dụng thiết bị phát âm điện tử, giúp bệnh nhân từng bước thích nghi và cải thiện chất lượng cuộc sống sau điều trị.

Xem thêm thông tin chi tiết: Phương pháp điều trị ung thư thanh quản hiệu quả hiện nay

Cách phòng ngừa ung thư thanh quản hiệu quả

Ung thư thanh quản là một trong những bệnh lý ác tính nguy hiểm của đường hô hấp, ảnh hưởng trực tiếp đến giọng nói, khả năng hô hấp và chất lượng sống. Tuy nhiên, trên thực tế, nguy cơ mắc ung thư thanh quản hoàn toàn có thể giảm thiểu nếu chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa đúng cách ngay từ sớm.

Trước hết, việc chấm dứt hoàn toàn thói quen hút thuốc lá đóng vai trò then chốt. Các chất độc trong thuốc lá, kể cả thuốc lá không khói, đều có khả năng gây tổn thương niêm mạc thanh quản và làm tăng nguy cơ hình thành tế bào ung thư. Bên cạnh đó, rượu bia và các đồ uống chứa cồn cũng cần được hạn chế tối đa. Nhiều nghiên cứu cho thấy, sau một thời gian dài không sử dụng rượu, nguy cơ phát triển ung thư thanh quản có xu hướng giảm rõ rệt.

Đối với những người làm việc trong môi trường tiềm ẩn hóa chất độc hại như amiăng, bụi kim loại hoặc dung môi công nghiệp, việc sử dụng đầy đủ các thiết bị bảo hộ lao động là vô cùng cần thiết. Đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế sự xâm nhập của các tác nhân gây ung thư vào đường hô hấp.

Song song với đó, xây dựng lối sống và chế độ ăn uống lành mạnh cũng mang lại lợi ích lâu dài. Thực đơn giàu rau xanh, trái cây tươi, đặc biệt là các loại quả giàu chất chống oxy hóa như cà chua, cam, bưởi, chanh, kết hợp cùng dầu ô liu và dầu cá, được cho là có tác dụng hỗ trợ bảo vệ tế bào và giảm nguy cơ mắc ung thư thanh quản.

Chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt, kết hợp chăm sóc sức khỏe định kỳ chính là nền tảng quan trọng giúp phòng ngừa ung thư thanh quản và bảo vệ sức khỏe đường hô hấp một cách bền vững.

Kết luận

Ung thư thanh quản là căn bệnh nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và các yếu tố nguy cơ là chìa khóa để tăng khả năng sống sót và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Ung thư thanh quản có di truyền không?

Một số trường hợp có yếu tố gia đình, nhưng phần lớn nguyên nhân liên quan đến thói quen sinh hoạt và môi trường.

2. Khàn tiếng kéo dài bao lâu thì cần đi khám?

Nếu khàn tiếng kéo dài hơn 2 tuần mà không do cảm lạnh hay viêm họng thông thường, cần khám bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng.

3. Ung thư thanh quản có chữa khỏi được không?

Nếu phát hiện sớm, tỷ lệ chữa khỏi cao, đặc biệt ở giai đoạn 1 và 2. Giai đoạn muộn vẫn có thể điều trị nhưng khả năng hồi phục giọng nói và chức năng thanh quản bị hạn chế.

4. Có thể phòng ngừa ung thư thanh quản hoàn toàn không?

Không thể loại bỏ hoàn toàn, nhưng áp dụng các biện pháp như bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn uống lành mạnh và kiểm tra định kỳ sẽ giảm nguy cơ đáng kể.

5. Phẫu thuật thanh quản có mất giọng nói không?

Tùy phương pháp: phẫu thuật cắt một phần thanh quản thường giữ lại giọng nói, cắt toàn bộ thanh quản cần học cách nói bằng các phương pháp hỗ trợ.