Ung thư vòm họng giai đoạn cuối: Triệu chứng, tiên lượng và điều trị

Ung thư vòm họng là một trong những bệnh ung thư vùng đầu – cổ có diễn tiến âm thầm nhưng hậu quả nặng nề nếu được phát hiện muộn. Thực tế lâm sàng cho thấy, không ít người bệnh chỉ được chẩn đoán khi đã bước vào ung thư vòm họng giai đoạn cuối, thời điểm mà khối u đã xâm lấn rộng hoặc di căn xa. Khi đó, nỗi lo không chỉ nằm ở điều trị, mà còn là tiên lượng sống, chất lượng cuộc sống và hướng chăm sóc phù hợp cho người bệnh. Bài viết dưới đây, Thuốc Ung Thư được xây dựng giúp người đọc hiểu rõ ung thư vòm họng giai đoạn cuối là gì, các triệu chứng điển hình và tiên lượng bệnh, từ đó có cái nhìn đúng đắn và nhân văn hơn khi đồng hành cùng người bệnh.

Ung thư vòm họng giai đoạn cuối là gì?

Ung thư vòm họng giai đoạn cuối, còn được gọi là giai đoạn IV, là thời điểm bệnh đã tiến triển nặng. Lúc này, khối u ác tính thường phát triển với kích thước lớn, xâm lấn các mô xung quanh hoặc di căn đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể và khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển không ngừng của y học hiện đại, các phương pháp điều trị ung thư vòm họng đã có nhiều bước tiến quan trọng trong những năm gần đây. Nhờ đó, khả năng kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh, kể cả ở giai đoạn muộn, đã được cải thiện đáng kể. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp những thông tin cơ bản và cần thiết về ung thư vòm họng, giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về căn bệnh này và có cái nhìn chủ động hơn trong việc theo dõi, điều trị.

Ung thư vòm họng giai đoạn cuối còn được gọi là giai đoạn IV

Phân loại ung thư vòm họng ở giai đoạn cuối

Ung thư vòm họng giai đoạn cuối tương ứng với giai đoạn IV trong y học và được chia thành hai mức độ chính là 4A và 4B, dựa trên phạm vi xâm lấn của khối u và mức độ di căn.

Giai đoạn 4A

Ở giai đoạn này, tế bào ung thư đã tiến triển mạnh tại vùng đầu – cổ nhưng chưa lan đến các cơ quan xa. Cụ thể, bệnh được xếp vào giai đoạn 4A khi xuất hiện một trong các tình trạng sau:

• Ung thư lan đến các hạch bạch huyết ở cả hai bên cổ, trong đó kích thước hạch vượt quá 6cm
• Hoặc các hạch bạch huyết hai bên cổ nằm ở vị trí thấp, phía dưới bờ dưới sụn nhẫn (sụn nhẫn là cấu trúc hình vòng, nằm dưới sụn giáp)
• Hoặc khối u tại vòm họng đã xâm lấn sâu vào các cấu trúc lân cận như nền sọ, dây thần kinh sọ não, hạ họng, ổ mắt, tuyến nước bọt lớn, xương hàm hoặc các mô mềm xung quanh.

Giai đoạn 4B

Đây là mức độ nặng nhất của ung thư vòm họng giai đoạn cuối, khi các tế bào ác tính đã di căn xa đến những cơ quan khác trong cơ thể, phổ biến nhất là phổi, gan hoặc xương. Lúc này, việc điều trị chủ yếu mang tính kiểm soát bệnh và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society), dựa trên dữ liệu từ chương trình SEER (Giám sát, Dịch tễ học và Kết cục), bệnh nhân ung thư vòm họng được phân thành ba nhóm chính:

• Tại chỗ: Khối u vẫn khu trú trong vùng vòm họng
• Tại vùng: Ung thư đã lan sang các mô và hạch bạch huyết lân cận
• Di căn xa: Tế bào ung thư đã lan đến các cơ quan ở xa.

Với nhóm bệnh nhân được chẩn đoán trong giai đoạn 2012–2018, tỷ lệ sống sau 5 năm lần lượt là 82% đối với giai đoạn tại chỗ, 72% ở giai đoạn tại vùng và 49% khi đã di căn xa. Điều này cho thấy, khi bệnh tiến triển đến giai đoạn di căn, nguy cơ tử vong trong vòng 5 năm có thể lên đến khoảng 50% so với dân số không mắc bệnh.

Triệu chứng ung thư vòm họng giai đoạn cuối

Ở bệnh ung thư vòm họng giai đoạn cuối, khối u đã phát triển lớn, xâm lấn sâu và có thể di căn xa, khiến người bệnh phải đối mặt với nhiều triệu chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng toàn diện đến sức khỏe và chất lượng sống.

Đau đầu dữ dội kéo dài: Người bệnh thường xuyên bị đau đầu hoặc đau nửa đầu với cường độ tăng dần. Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột, tái diễn liên tục và hầu như không đáp ứng với các loại thuốc giảm đau thông thường, do khối u chèn ép cấu trúc thần kinh trong vùng sọ não.

Rối loạn nói và ăn uống: Khối u lan rộng gây ảnh hưởng đến chức năng nhai và nuốt, khiến bệnh nhân ăn uống khó khăn, dễ sặc. Đồng thời, giọng nói trở nên khàn, nói khó, thậm chí mất tiếng khi dây thanh quản bị chèn ép hoặc tổn thương.

Biểu hiện bất thường ở tai: Ù tai kéo dài, suy giảm thính lực hoặc mất thính lực một bên tai là những dấu hiệu thường gặp. Một số trường hợp xuất hiện viêm tai nặng, tai chảy mủ kéo dài kèm mùi hôi khó chịu do nhiễm trùng thứ phát.

Triệu chứng tại mũi – xoang: Người bệnh có thể bị nghẹt mũi thường xuyên, chảy dịch nhầy hoặc mủ, kèm theo hiện tượng chảy máu mũi tái phát. Các triệu chứng này ngày càng nặng khi khối u phát triển và xâm lấn vùng mũi xoang.

Hạch cổ to và cố định: Ở giai đoạn muộn, các hạch bạch huyết vùng cổ như góc hàm, trên xương đòn thường sưng to rõ rệt. Hạch trở nên cứng, ít di động, có thể dính chặt vào mô xung quanh, gây đau và chèn ép. Một số hạch bị hoại tử, viêm nhiễm, chứa dịch mủ có mùi hôi.

Tổn thương thần kinh vùng mặt: Sự xâm lấn của khối u vào các dây thần kinh sọ có thể gây đau nhức, tê bì vùng mặt, đau hốc mắt, nhìn mờ, nhìn đôi, mắt lé hoặc liệt cơ mặt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày.

Triệu chứng do di căn xa: Khi ung thư vòm họng giai đoạn cuối đã di căn đến các cơ quan khác như phổi, xương hoặc gan, người bệnh sẽ xuất hiện thêm các dấu hiệu tương ứng như ho kéo dài, khó thở (di căn phổi), đau nhức xương dữ dội (di căn xương), hoặc mệt mỏi, suy kiệt nhanh chóng. Điều này khiến việc điều trị trở nên phức tạp và người bệnh phải chịu nhiều đau đớn hơn.

Đau đầu từng cơn là cảnh báo triệu chứng ung thư vòm họng giai đoạn cuối

Xem thêm: Triệu chứng ung thư vòm họng dễ bị bỏ qua

Ung thư vòm họng giai đoạn cuối sống được bao lâu?

Ung thư vòm họng là bệnh lý có khả năng kiểm soát tốt nếu được chẩn đoán và điều trị từ sớm. Tuy nhiên trên thực tế, không ít người bệnh chỉ phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng do chủ quan với các dấu hiệu ban đầu hoặc chưa chú trọng việc khám sức khỏe định kỳ, tầm soát ung thư.

Ở giai đoạn muộn, đặc biệt là ung thư vòm họng giai đoạn cuối, tiên lượng sống của người bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ lan rộng của khối u, thể trạng, khả năng đáp ứng điều trị và tinh thần của người bệnh. Nhờ sự phát triển của y học hiện đại, các phương pháp điều trị hiện nay không chỉ giúp kéo dài thời gian sống mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc tuân thủ phác đồ của bác sĩ, duy trì tâm lý tích cực, kết hợp chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tiên lượng cho người bệnh, ngay cả khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn.

Xem thêm: Ung thư vòm họng sống được bao lâu và cách kéo dài thời gian sống

Chẩn đoán ung thư vòm họng ở giai đoạn cuối

Ở ung thư vòm họng giai đoạn cuối, việc chẩn đoán chính xác đóng vai trò rất quan trọng nhằm đánh giá mức độ tiến triển của bệnh và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh. Trên thực tế, bác sĩ có thể chỉ định phối hợp nhiều phương pháp khác nhau để có cái nhìn toàn diện.

Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử bệnh, thói quen sinh hoạt, chế độ ăn uống cũng như các yếu tố nguy cơ liên quan. Song song đó, người bệnh được khám tổng quát để đánh giá thể trạng chung và dấu hiệu cho thấy khối u đã lan rộng hay chưa, từ đó làm cơ sở định hướng điều trị.

Nội soi tai mũi họng: Phương pháp này giúp quan sát trực tiếp vùng vòm họng. Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ, bác sĩ sẽ tiến hành sinh thiết lấy mẫu mô. Mẫu bệnh phẩm sau đó được phân tích dưới kính hiển vi để xác định sự hiện diện của tế bào ung thư.

Chẩn đoán hình ảnh (CT scan hoặc MRI): Chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ vùng đầu – cổ giúp đánh giá kích thước, mức độ xâm lấn của khối u tại chỗ cũng như tình trạng di căn hạch lân cận.

PET/CT: Đây là kỹ thuật hiện đại, hỗ trợ phát hiện ung thư đã di căn đến các cơ quan xa hay chưa. PET/CT giúp bác sĩ xác định phạm vi lan rộng của bệnh, từ đó tiên lượng và lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp hơn cho bệnh nhân ung thư vòm họng giai đoạn cuối.

Xạ hình xương toàn thân: Phương pháp này được sử dụng khi nghi ngờ ung thư đã di căn xương, giúp phát hiện sớm các ổ di căn tại nhiều vị trí khác nhau trong cơ thể.

Phương pháp điều trị ung thư vòm họng giai đoạn cuối

Ung thư vòm họng giai đoạn cuối (giai đoạn 4) là thời điểm bệnh đã tiến triển nặng, có thể xâm lấn rộng tại chỗ hoặc lan đến các cơ quan xa. Mục tiêu điều trị lúc này không chỉ hướng tới kiểm soát sự phát triển của khối u mà còn tập trung giảm triệu chứng, kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Quá trình điều trị đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bệnh nhân, gia đình và đội ngũ y tế.

Nguyên tắc điều trị ở giai đoạn 4

Ở giai đoạn này, điều trị thường là sự kết hợp giữa các phương pháp tại chỗ và điều trị toàn thân. Trong đó, xạ trị và hóa trị đóng vai trò chủ đạo, được cá thể hóa theo tình trạng sức khỏe và mức độ tiến triển của bệnh.

Xạ trị trong ung thư vòm họng giai đoạn cuối

Xạ trị là phương pháp sử dụng tia bức xạ năng lượng cao nhằm tiêu diệt tế bào ung thư hoặc làm chậm quá trình phát triển của khối u. Khi điều trị, bệnh nhân sẽ được cố định tư thế để đảm bảo tia xạ tập trung chính xác vào vùng tổn thương.

Hiện nay, nhiều cơ sở y tế áp dụng các kỹ thuật xạ trị tiên tiến như xạ trị điều biến liều (IMRT) hoặc xạ trị điều biến thể tích (VMAT). Những công nghệ này cho phép phân bố liều xạ chính xác hơn, giúp tăng hiệu quả tiêu diệt khối u trong khi hạn chế tối đa ảnh hưởng lên các mô lành xung quanh, từ đó giảm bớt tác dụng phụ không mong muốn.

Hóa trị và hóa xạ trị đồng thời

Đối với bệnh nhân ung thư vòm họng giai đoạn 4A, hóa trị thường được kết hợp song song với xạ trị nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát bệnh. Phác đồ hóa xạ trị đồng thời thường sử dụng các thuốc nền platinum như Cisplatin hoặc Carboplatin.

Ngoài ra, hóa trị cũng có thể được chỉ định ở những thời điểm khác nhau trong quá trình điều trị:

• Hóa trị dẫn đầu: Thực hiện trước hóa xạ trị nhằm làm giảm kích thước khối u.
• Hóa trị hỗ trợ: Áp dụng sau hóa xạ trị để tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại.

Các thuốc thường được sử dụng trong các phác đồ này có thể bao gồm Docetaxel, Paclitaxel, Cisplatin, Carboplatin, 5-FU, Gemcitabine, Epirubicin… Việc lựa chọn dùng đơn thuốc hay phối hợp nhiều thuốc phụ thuộc vào từng bệnh nhân cụ thể, thể trạng và đáp ứng điều trị.

Trong suốt quá trình điều trị, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch điều trị và theo dõi sát các tác dụng phụ có thể xảy ra. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần thông báo sớm cho bác sĩ để được xử trí kịp thời.

Xạ trị kết hợp với hóa trị trong quá trình điều trị ung thư vòm họng giai đoạn cuối

Vai trò của phẫu thuật

Phẫu thuật không phải là phương pháp điều trị phổ biến trong ung thư vòm họng giai đoạn cuối. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, phẫu thuật có thể được cân nhắc như: hạch cổ còn tồn dư sau hóa xạ trị gây chèn ép, hoặc tổn thương di căn (ví dụ di căn xương) ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng sống. Khi đó, phẫu thuật thường được phối hợp với xạ trị nhằm đạt hiệu quả tốt hơn.

Liệu pháp miễn dịch

Trong những năm gần đây, liệu pháp miễn dịch đã mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị ung thư vòm họng giai đoạn cuối. Phương pháp này hoạt động bằng cách sử dụng các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, giúp “giải phóng” hệ miễn dịch để nhận diện và tấn công tế bào ung thư hiệu quả hơn. So với nhiều phác đồ truyền thống, liệu pháp miễn dịch được đánh giá có mức độ an toàn cao, ít gây độc tính và giảm đáng kể các tác dụng phụ cho người bệnh. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là chi phí điều trị còn cao, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Một số thuốc miễn dịch đang được áp dụng trong điều trị ung thư vòm họng giai đoạn 4 có thể kể đến như Nivolumab, Pembrolizumab…, thường được chỉ định trong những trường hợp phù hợp nhằm kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Xem thêm: Các phương pháp điều trị ung thư vòm họng hiện nay

Chăm sóc người bệnh ung thư vòm họng giai đoạn cuối đúng cách

Việc chăm sóc bệnh nhân ung thư vòm họng giai đoạn cuối không chỉ tập trung vào điều trị y khoa mà còn đòi hỏi sự quan tâm toàn diện về thể chất, tinh thần và chất lượng sống. Sự đồng hành đúng cách của gia đình và người thân có vai trò quan trọng, giúp người bệnh giảm bớt đau đớn, nâng cao tinh thần và hỗ trợ quá trình điều trị đạt hiệu quả tốt hơn.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt phù hợp

Ở giai đoạn muộn, người bệnh thường gặp khó khăn trong việc ăn uống do đau họng, nuốt nghẹn hoặc mệt mỏi kéo dài. Vì vậy, bác sĩ điều trị và chuyên gia dinh dưỡng thường khuyến cáo xây dựng thực đơn riêng, khoa học và dễ hấp thu nhằm đảm bảo cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất cho cơ thể.

Khi chuẩn bị bữa ăn cho bệnh nhân, gia đình nên lưu ý:

• Ưu tiên các món mềm, dễ nuốt, được chế biến dạng lỏng hoặc sệt như cháo, súp, sinh tố theo chỉ dẫn của bác sĩ.
• Chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa trong ngày để người bệnh dễ ăn và hấp thu tốt hơn.
• Tránh hoàn toàn rượu bia, đồ uống có cồn và các chất kích thích.
• Không hút thuốc lá; trường hợp người bệnh còn phụ thuộc vào thuốc lá cần được hỗ trợ cai nghiện.
• Tuyệt đối không sử dụng các chất gây nghiện hoặc ảnh hưởng xấu đến quá trình điều trị.

Chăm sóc và nâng đỡ tinh thần cho người bệnh

Tinh thần ổn định và lạc quan có ảnh hưởng lớn đến khả năng đáp ứng điều trị của bệnh nhân ung thư vòm họng giai đoạn cuối. Gia đình nên thường xuyên động viên, lắng nghe và chia sẻ để giúp người bệnh giảm căng thẳng, lo âu và cảm giác cô đơn.

Bên cạnh đó, người thân có thể khuyến khích bệnh nhân tham gia các hoạt động nhẹ nhàng, phù hợp với thể trạng như: đi bộ chậm, tập dưỡng sinh, chăm sóc cây cảnh, chơi với thú cưng hoặc nghe nhạc thư giãn tại nhà. Những hoạt động này giúp cải thiện tâm trạng và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

Khuyến khích người bệnh tuân thủ phác đồ điều trị

Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ là yếu tố then chốt trong quá trình kiểm soát bệnh. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc, thay đổi liều lượng hoặc bỏ dở điều trị khi chưa có chỉ định y khoa.

Trong trường hợp xuất hiện các triệu chứng bất thường hoặc tác dụng phụ nghiêm trọng, gia đình cần nhanh chóng liên hệ với bác sĩ điều trị để được tư vấn và xử trí kịp thời, tránh làm ảnh hưởng đến sức khỏe của người bệnh.

Thực tế cho thấy, ung thư vòm họng nếu được phát hiện sớm và điều trị ngay từ giai đoạn đầu có tiên lượng rất khả quan. Do đó, mỗi người – đặc biệt là nhóm trung niên và người có yếu tố nguy cơ – nên chủ động thăm khám sức khỏe định kỳ từ 6–12 tháng/lần để phát hiện bệnh sớm và nâng cao hiệu quả điều trị.

Chăm sóc người bệnh ung thư vòm họng giai đoạn cuối

Xem thêm: Ung thư vòm họng nên ăn gì, kiêng gì để hỗ trợ điều trị hiệu quả

Kết luận

Ung thư vòm họng giai đoạn cuối là thử thách lớn đối với cả người bệnh và gia đình. Dù khả năng chữa khỏi không còn cao, nhưng người bệnh vẫn có quyền được sống những ngày tháng nhẹ nhàng, ít đau đớn và đầy sự tôn trọng. Việc kết hợp điều trị phù hợp với chăm sóc giảm nhẹ toàn diện, cùng sự đồng hành của gia đình và đội ngũ y tế, có thể tạo nên khác biệt rất lớn trong chất lượng sống.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp về ung thư vòm họng giai đoạn cuối (FAQ)

Ung thư vòm họng giai đoạn cuối có đau không?

Có. Tuy nhiên, đau có thể được kiểm soát hiệu quả bằng thuốc và chăm sóc giảm nhẹ phù hợp.

Có nên tiếp tục điều trị khi bệnh đã di căn?

Tùy từng trường hợp. Nếu điều trị giúp giảm triệu chứng và kéo dài thời gian sống, vẫn nên cân nhắc.

Người bệnh có thể ăn uống bình thường không?

Nhiều trường hợp gặp khó nuốt. Khi đó cần điều chỉnh chế độ ăn hoặc nuôi ăn hỗ trợ.

Có nên điều trị tại nhà hay nhập viện dài ngày?

Cả hai đều có thể, tùy mức độ bệnh và điều kiện gia đình. Quan trọng là người bệnh được theo dõi y tế đầy đủ.