Xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì? Gợi ý thực đơn giúp hồi phục nhanh

Xạ trị là một trong những phương pháp điều trị quan trọng nhất đối với ung thư vòm họng. Tuy nhiên, bên cạnh hiệu quả tiêu diệt tế bào ung thư, xạ trị cũng gây ra nhiều tác dụng phụ ảnh hưởng trực tiếp đến việc ăn uống và hấp thu dinh dưỡng của người bệnh. Không ít bệnh nhân chia sẻ rằng họ ăn không ngon, đau rát họng, khó nuốt, sụt cân nhanh, từ đó làm giảm thể trạng và ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Trong bối cảnh đó, câu hỏi được nhiều người quan tâm nhất là: xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì để vừa đảm bảo dinh dưỡng, vừa giúp cơ thể hồi phục nhanh, giảm tác dụng phụ?

Vai trò của dinh dưỡng trong quá trình xạ trị ung thư vòm họng

Xạ trị là phương pháp điều trị chủ lực và được chỉ định phổ biến trong ung thư vòm họng. Tuy nhiên, bên cạnh hiệu quả kiểm soát khối u, xạ trị cũng có thể gây ra nhiều ảnh hưởng không mong muốn đến thể trạng và khả năng ăn uống của người bệnh. Trong quá trình điều trị, người bệnh thường gặp các triệu chứng như chán ăn, khô miệng, thay đổi vị giác, khó nuốt, rối loạn tiêu hóa hoặc tiêu chảy. Những vấn đề này khiến việc hấp thu dinh dưỡng bị suy giảm, dẫn đến sụt cân, suy nhược cơ thể và giảm sức đề kháng.

Chính vì vậy, xây dựng chế độ ăn uống hợp lý đóng vai trò rất quan trọng trong việc duy trì sức khỏe và nâng cao hiệu quả điều trị. Nhiều người băn khoăn xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì để vừa giảm bớt tác dụng phụ, vừa giúp cơ thể có đủ năng lượng phục hồi. Theo các chuyên gia, người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa, giàu protein chất lượng cao, tinh bột phức, vitamin và khoáng chất cần thiết. Đồng thời, việc bổ sung các chất chống oxy hóa từ thực phẩm tự nhiên cũng góp phần hỗ trợ hệ miễn dịch và bảo vệ tế bào lành.

Ngược lại, người bệnh nên hạn chế các món ăn chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ, cay nóng hoặc chứa chất kích thích, bởi những thực phẩm này có thể làm nặng thêm tình trạng viêm niêm mạc, rối loạn tiêu hóa và gây khó chịu trong quá trình xạ trị. Một chế độ dinh dưỡng khoa học, phù hợp với thể trạng sẽ là yếu tố quan trọng giúp người bệnh vượt qua giai đoạn điều trị nhẹ nhàng và hiệu quả hơn.

Xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì để đảm bảo sức khỏe?

Trong quá trình xạ trị ung thư vòm họng, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò then chốt, ảnh hưởng trực tiếp đến thể trạng, khả năng hồi phục và hiệu quả điều trị. Do tác động của tia xạ, người bệnh thường gặp các vấn đề như đau rát họng, khó nuốt, khô miệng, thay đổi vị giác, dẫn đến chán ăn và sụt cân nhanh chóng. Vì vậy, xây dựng chế độ ăn phù hợp là điều hết sức cần thiết.

Dưới đây là những nhóm thực phẩm được các chuyên gia khuyến nghị cho người đang xạ trị vùng vòm họng.

Ưu tiên các món ăn mềm, dễ nuốt và dễ tiêu hóa

Khi vòm họng bị tổn thương do xạ trị, việc nuốt thức ăn trở nên khó khăn và đau rát hơn bình thường. Lúc này, người bệnh nên lựa chọn những món ăn có kết cấu mềm, lỏng hoặc được chế biến nhuyễn nhằm giảm kích thích niêm mạc họng.

Một số gợi ý phù hợp bao gồm: cháo loãng, súp, canh hầm, thịt hoặc cá ninh mềm, trứng hấp, sữa chua, sinh tố… Những món ăn này không chỉ giúp người bệnh dễ ăn hơn mà còn đảm bảo cung cấp năng lượng và vi chất cần thiết cho cơ thể trong giai đoạn điều trị.

Nên ưu tiên các món ăn mềm, dễ nuốt và dễ tiêu hóa

Bổ sung đầy đủ protein, hạn chế chất béo không lành mạnh

Protein là thành phần quan trọng giúp duy trì khối cơ, phục hồi các mô bị tổn thương và tăng cường hệ miễn dịch. Đối với người xạ trị ung thư vòm họng, việc cung cấp đủ protein còn giúp hạn chế tình trạng sụt cân, mệt mỏi kéo dài và nguy cơ nhiễm trùng.

Người bệnh nên lựa chọn các nguồn protein chất lượng cao nhưng ít chất béo như: thịt nạc bò, ức gà bỏ da, cá, trứng, đậu phụ, các loại đậu, hạt chia, hạt bí, hạt điều… Các thực phẩm này có thể chế biến theo dạng hấp, hầm hoặc xay nhuyễn để dễ tiêu hóa hơn.

Song song đó, cần hạn chế tối đa các món ăn chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa như đồ chiên rán, thức ăn nhanh, thịt chế biến sẵn, bánh ngọt nhiều đường. Việc tiêu thụ thường xuyên các thực phẩm này không chỉ gây khó tiêu mà còn làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tim mạch.

Bổ sung chất béo tốt để duy trì cân nặng và năng lượng

Sụt cân là tình trạng phổ biến ở người đang xạ trị do ăn uống kém và thay đổi vị giác. Vì vậy, việc bổ sung chất béo lành mạnh giúp cung cấp năng lượng cao hơn trong khẩu phần ăn là rất cần thiết.

Các loại chất béo tốt có thể kể đến như omega-3 và omega-9, thường có trong cá béo (cá hồi, cá thu, cá mòi), dầu ô liu, dầu hạt cải, quả bơ, hạnh nhân, hạt óc chó, hạt chia… Những thực phẩm này không chỉ hỗ trợ duy trì cân nặng mà còn góp phần chống viêm và tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.

Uống đủ nước mỗi ngày

Trong quá trình xạ trị, niêm mạc vùng miệng – họng thường bị khô, rát và dễ tổn thương. Việc bổ sung đủ nước giúp duy trì độ ẩm cần thiết cho cổ họng, từ đó giảm cảm giác đau rát, khó chịu khi ăn uống và nuốt thức ăn. Không chỉ vậy, nước còn có tác dụng hỗ trợ làm sạch khoang miệng, hạn chế vi khuẩn và cặn bẩn tích tụ – yếu tố làm tăng nguy cơ viêm nhiễm trong thời gian điều trị.

Người bệnh nên duy trì thói quen uống nước đều đặn trong ngày, đặc biệt là trước và sau các đợt xạ trị. Ngoài nước lọc, có thể bổ sung thêm các dạng chất lỏng dễ tiêu như súp, cháo loãng, sinh tố, sữa hoặc ngũ cốc xay nhuyễn. Những thực phẩm này không chỉ giúp bù nước mà còn cung cấp thêm năng lượng và dưỡng chất cần thiết, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị. Đây cũng là một phần quan trọng khi tìm hiểu xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì để cơ thể hồi phục tốt hơn.

Xạ trị ung thư vòm họng nên uống đủ nước mỗi ngày

Tăng cường rau củ quả giàu vitamin và chất chống oxy hóa

Rau xanh và trái cây là nhóm thực phẩm không thể thiếu trong chế độ ăn của người đang xạ trị ung thư vòm họng. Các loại như bơ, bí đỏ, cà rốt, bông cải xanh, măng tây, su hào… chứa nhiều chất xơ, vitamin, khoáng chất và các hợp chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe.

Những dưỡng chất này mang lại nhiều tác dụng tích cực trong quá trình điều trị và phục hồi, bao gồm:

• Vitamin A: Giúp nuôi dưỡng và bảo vệ niêm mạc miệng – họng, tăng khả năng chống lại các tác nhân gây tổn thương trong thời gian xạ trị.
• Vitamin nhóm B (đặc biệt B6 và B12): Hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh, tham gia vào quá trình tái tạo tế bào và giảm cảm giác mệt mỏi.
• Vitamin C: Tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ quá trình lành thương và góp phần hạn chế nguy cơ ung thư lan rộng.
• Vitamin E: Có tác dụng chống viêm, giúp giảm khô rát, đau và các phản ứng phụ thường gặp ở vùng miệng – họng sau xạ trị.
• Khoáng chất như sắt, kẽm, canxi: Giúp tạo máu, hỗ trợ phục hồi mô tổn thương, duy trì xương chắc khỏe và cải thiện vị giác cho người bệnh.

Việc lựa chọn và chế biến rau củ ở dạng hấp, luộc mềm hoặc xay nhuyễn sẽ giúp người bệnh dễ ăn hơn, đồng thời tối ưu khả năng hấp thu dưỡng chất. Đây là yếu tố then chốt khi xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp và trả lời cho câu hỏi xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì để nhanh hồi phục và nâng cao chất lượng sống.

Người đang xạ trị ung thư vòm họng nên kiêng ăn gì?

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong suốt quá trình xạ trị ung thư vòm họng. Việc lựa chọn thực phẩm phù hợp không chỉ giúp người bệnh duy trì thể trạng, hạn chế sụt cân mà còn góp phần làm giảm các tác dụng phụ thường gặp của xạ trị như đau rát họng, viêm loét niêm mạc, khó nuốt hay khô miệng. Bên cạnh việc tìm hiểu xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì, người bệnh cũng cần đặc biệt chú ý đến những nhóm thực phẩm nên hạn chế dưới đây.

Thực phẩm cay, nhiều gia vị nóng

Trong giai đoạn xạ trị, niêm mạc miệng và họng trở nên mỏng, nhạy cảm và dễ tổn thương hơn bình thường. Các món ăn cay như ớt, sa tế, lẩu cay, mì cay, gà sốt cay hay các món tẩm ướp nhiều gia vị nồng có thể làm tăng cảm giác bỏng rát, đau đớn và khiến các vết viêm loét nặng hơn. Khi ăn uống trở nên khó khăn, người bệnh dễ chán ăn, dẫn đến suy dinh dưỡng và giảm sức đề kháng. Vì vậy, nên ưu tiên các món ăn thanh đạm, ít gia vị trong suốt quá trình điều trị.

Thực phẩm cứng, khô, khó nhai

Các món ăn cứng và giòn như bánh mì nướng, bánh quy khô, kẹo cứng, khoai tây chiên có thể làm trầy xước hoặc kích thích niêm mạc miệng – họng vốn đang rất nhạy cảm. Điều này khiến tình trạng đau rát kéo dài và ảnh hưởng đến quá trình hồi phục. Thay vào đó, người bệnh nên ưu tiên thực phẩm mềm, dễ nuốt như cháo, súp, canh, thịt cá hầm nhừ hoặc các món được xay nhuyễn để giảm áp lực khi ăn.

Bệnh nhân nên hạn chế ăn thực phẩm cứng, khô, khó nhai

Nhóm thực phẩm có tính axit cao

Các loại trái cây họ cam quýt (cam, chanh, bưởi), cà chua, dứa, cà phê hay nước ngọt có gas đều chứa hàm lượng axit cao. Khi niêm mạc họng đang bị ảnh hưởng bởi xạ trị, những thực phẩm này có thể gây kích ứng, làm tăng cảm giác đau rát và khó chịu. Người bệnh không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn nhưng nên sử dụng với lượng phù hợp, tốt nhất là trao đổi trước với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Trong nhiều trường hợp, có thể thay thế bằng các thực phẩm dịu nhẹ hơn như sữa chua, khoai tây, đậu, dầu ô-liu hoặc các loại hạt mềm.

Đồ ăn mặn và thực phẩm chứa nhiều muối

Thực phẩm quá mặn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng khô miệng, khó nuốt và đau rát họng – những tác dụng phụ phổ biến của xạ trị ung thư vòm họng. Không chỉ vậy, chế độ ăn nhiều muối còn gây áp lực lên thận, làm tăng nguy cơ cao huyết áp và ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch. Do đó, người bệnh nên hạn chế các món như dưa muối, cá khô, thịt xông khói, đồ hộp, mì ăn liền, snack hay rong biển sấy mặn.

Tránh thực phẩm quá nóng hoặc quá lạnh

Một trong những vấn đề người bệnh thường băn khoăn là xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì để không làm tổn thương niêm mạc họng. Sau xạ trị, vùng miệng – họng trở nên nhạy cảm hơn do tác động của tia xạ, dễ bị kích ứng, đau rát hoặc viêm loét.

Vì vậy, người bệnh nên hạn chế các món ăn có nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp như đồ đá lạnh, kem, nước đá xay, các món lẩu nóng, bánh hấp vừa ra lò hay các món ăn bốc hơi nghi ngút. Thay vào đó, nên lựa chọn thức ăn ấm vừa phải, mềm, dễ nuốt để giúp bảo vệ niêm mạc và giảm cảm giác khó chịu khi ăn uống.

Kiêng rượu bia và các chất kích thích

Rượu, bia và các chất kích thích là nhóm thực phẩm không phù hợp với người đang xạ trị ung thư vòm họng. Các chất này có thể làm suy giảm hệ miễn dịch, gây tổn thương mô lành và kéo dài thời gian hồi phục sau điều trị.

Không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến vùng họng, rượu bia còn gây áp lực lên gan, thận, tim mạch và tác động tiêu cực đến tâm lý, làm tăng nguy cơ stress, lo âu hoặc trầm cảm. Việc kiêng hoàn toàn rượu bia và chất kích thích trong suốt quá trình điều trị là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả xạ trị và hạn chế biến chứng không mong muốn.

Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều phụ gia

Các loại thực phẩm chế biến sẵn như đồ hộp, thức ăn nhanh, pizza, hamburger… thường chứa nhiều chất bảo quản, phụ gia, muối và chất béo không lành mạnh, trong khi giá trị dinh dưỡng lại thấp. Việc sử dụng thường xuyên nhóm thực phẩm này có thể làm rối loạn chuyển hóa, tăng cholesterol xấu và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tổng thể của người bệnh. Thay vì vậy, người đang xạ trị nên ưu tiên thực phẩm tươi sống, giàu dưỡng chất như cá béo, thịt gia cầm, thịt nạc, trứng, rau xanh và trái cây chín mềm. Những thực phẩm này không chỉ cung cấp năng lượng cần thiết mà còn hỗ trợ phục hồi mô, tăng sức đề kháng cho cơ thể.

Chế độ ăn cho người xạ trị ung thư vòm họng cần được cá nhân hóa theo từng giai đoạn điều trị và thể trạng cụ thể. Vì vậy, để biết chính xác xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì, kiêng gì và ăn với lượng bao nhiêu, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn phù hợp, an toàn và hiệu quả.

Người xạ trị ung thư vòm họng hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều phụ gia

Những lưu ý quan trọng dành cho người đang xạ trị ung thư vòm họng

Bên cạnh việc tìm hiểu xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì và cần kiêng gì, người bệnh cũng cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn chăm sóc và theo dõi sức khỏe trong suốt quá trình điều trị. Dưới đây là những điểm quan trọng không nên bỏ qua:

Chú trọng vệ sinh răng miệng: Xạ trị có thể khiến niêm mạc miệng và họng trở nên nhạy cảm, dễ viêm loét và nhiễm trùng. Do đó, người bệnh cần vệ sinh răng miệng đều đặn, nhẹ nhàng bằng bàn chải mềm, kết hợp súc miệng theo chỉ định của bác sĩ để hạn chế nguy cơ viêm nhiễm.

Theo dõi và kiểm soát cân nặng: Sụt cân quá nhanh trong quá trình xạ trị có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và hiệu quả điều trị. Người bệnh nên cân định kỳ, kịp thời điều chỉnh chế độ ăn uống nếu cân nặng có dấu hiệu giảm bất thường.

Đảm bảo đủ năng lượng mỗi ngày: Cơ thể cần đủ calo để duy trì hoạt động và phục hồi tổn thương. Tuyệt đối không bỏ bữa hoặc nhịn ăn với suy nghĩ “bỏ đói tế bào ung thư”, vì điều này chỉ khiến người bệnh suy kiệt nhanh hơn.

Chia nhỏ bữa ăn trong ngày: Thay vì ăn quá nhiều trong một bữa, người bệnh nên chia khẩu phần thành 4–6 bữa nhỏ. Cách ăn này giúp giảm cảm giác buồn nôn, khó nuốt và hỗ trợ hấp thu dinh dưỡng tốt hơn. Có thể chuẩn bị sẵn các món ăn mềm hoặc đồ ăn nhẹ để bổ sung khi cơ thể mệt mỏi.

Uống đủ nước: Việc bổ sung đủ nước mỗi ngày giúp giảm khô miệng, hỗ trợ tiêu hóa và hạn chế tình trạng mệt mỏi, suy nhược. Người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ, chia đều trong ngày, đặc biệt nếu xuất hiện tình trạng đau họng hoặc khó nuốt.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp: Nếu chưa rõ xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì để vừa dễ nuốt vừa đủ chất, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Chế độ ăn cần được cá nhân hóa theo từng giai đoạn điều trị và thể trạng cụ thể.

Giữ tinh thần ổn định, lạc quan: Tâm lý thoải mái góp phần không nhỏ vào hiệu quả điều trị. Các hoạt động nhẹ nhàng như đọc sách, thiền, nghe nhạc hoặc trò chuyện cùng người thân giúp giảm căng thẳng, cải thiện tinh thần cho người bệnh.

Loại bỏ các thói quen có hại: Rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích có thể làm tăng tác dụng phụ của xạ trị và cản trở quá trình hồi phục. Người bệnh nên tuyệt đối tránh các yếu tố này trong và sau điều trị.

Nghỉ ngơi đầy đủ: Sau mỗi đợt xạ trị, cơ thể cần thời gian để tái tạo và hồi phục. Việc nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc giúp nâng cao sức đề kháng và giảm cảm giác mệt mỏi kéo dài.

Theo dõi sức khỏe thường xuyên: Trong quá trình xạ trị, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau rát kéo dài, sốt, sụt cân nhanh, khó nuốt nặng hơn…, người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ để được xử trí kịp thời.

Xem thêm

• Ung thư vòm họng nên ăn gì, kiêng gì để hỗ trợ điều trị hiệu quả
• Ung thư vòm họng ăn trái cây gì để hỗ trợ điều trị hiệu quả?

Kết luận

Xạ trị ung thư vòm họng là một hành trình đầy thử thách, nhưng chế độ ăn uống khoa học có thể giúp người bệnh vượt qua giai đoạn này nhẹ nhàng hơn. Việc hiểu rõ xạ trị ung thư vòm họng nên ăn gì, kiêng gì và ăn như thế nào không chỉ giúp giảm tác dụng phụ mà còn nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng sống.

Bên cạnh đó, nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các bệnh lý ung thư cũng như các kiến thức hữu ích về sức khỏe, hãy truy cập vào fanpage Thuocungthu.net - Hiểu bệnh, hiểu thuốc để cập nhật những thông tin y khoa chính thống cũng như các mẹo bảo vệ sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Xạ trị ung thư vòm họng có nên ăn yến không?

Yến có giá trị dinh dưỡng cao, nhưng chỉ nên dùng:

• Khi chế biến loãng, dễ nuốt
• Không thay thế hoàn toàn bữa chính

Đau họng nhiều thì nên ăn thế nào?

Nên:

• Ưu tiên thức ăn xay nhuyễn
• Tránh đồ chua, cay
• Tăng bữa phụ dạng lỏng

Có cần kiêng hoàn toàn thịt đỏ không?

Không cần kiêng tuyệt đối, nhưng nên:

• Chọn thịt nạc
• Chế biến mềm, xay nhuyễn