Cho bé bú đúng cách: Hướng dẫn về tư thế, khớp ngậm và chăm sóc bầu ngực

Cho bé bú đúng cách là nền tảng quan trọng giúp trẻ bú hiệu quả, tăng cân tốt và đồng thời bảo vệ sức khỏe bầu ngực của người mẹ. Cho bé bú đúng, mẹ có thể giúp bé bú được nhiều sữa và không bị sặc khi bú, đồng thời, đem lại cảm giác thoải mái, thư giãn và dễ chịu cho cả mẹ và bé.

Cho bé bú đúng cách mang lại lợi ích cho cả mẹ và bé:

• Giúp bé bú được nhiều sữa hơn, giảm nuốt khí, hạn chế nôn trớ
• Kích thích tuyến sữa hoạt động hiệu quả theo cơ chế cung – cầu
• Giảm nguy cơ đau đầu ti, nứt cổ gà, viêm tuyến vú
• Hỗ trợ duy trì nguồn sữa ổn định và lâu dài

Nguyên tắc nền tảng khi cho bé bú

Trước khi đi vào từng tư thế cụ thể, mẹ cần nắm vững 3 nguyên tắc cốt lõi:

• Đầu – cổ – thân bé nằm trên một đường thẳng
• Toàn thân trẻ sát vào người mẹ, bụng trẻ áp sát vào bụng mẹ
• Miệng bé ngậm sâu, bao trọn quầng vú (không chỉ núm vú)

Đối với trẻ sơ sinh, bà mẹ không những đỡ đầu, vai mà còn phải đỡ phần mông trẻ. Nếu một trong ba nguyên tắc trên không đảm bảo, bé sẽ bú kém và mẹ dễ bị tổn thương đầu ti.

Vì sao mẹ nên cho con bú đúng khớp ngậm?

Trong quá trình bú, việc cho bé ngậm đúng khớp sẽ mang lại rất nhiều lợi ích như trẻ bú được nhiều lượng sữa hơn, xương hàm phát triển cân đối hay sữa không bị tràn ra ngoài. Ngược lại, trẻ ngậm sai khớp sẽ khiến cho mẹ bị đau thậm chí là nứt đầu ti.

Khi mẹ tập cho bé cách ngậm đúng đầu ti ngay khi bé còn nhỏ thì sẽ dễ dàng hơn nhiều. Lí do là vì lúc này bầu ngực của mẹ còn mềm và chứa nhiều sữa. Lượng sữa non dồi dào của mẹ sẽ được bé hấp thụ hiệu quả nếu được đặt nằm đúng cách. Điều này tạo ra cơ hội để bé có thể có được tối đa lượng chất dinh dưỡng quý giá vào cơ thể, thúc đẩy sự phát triển cũng như tăng cường hệ miễn dịch cho bé. Bé được cung cấp đủ lượng sữa non còn đóng góp quan trọng cho việc phát triển cả về mặt trí tuệ và thể chất. Ngoài ra khi bé mút được nhiều sữa hơn sẽ có tác dụng với việc co cơ tử cung của mẹ. Bé bú đủ sữa và đúng cách sẽ kích thích cơ thể và giúp ích cho việc sản xuất đủ sữa sau này.

Cách cho con bú đúng khớp ngậm

Để cho bé bú đúng khớp ngậm thì các mẹ cần thực hiện những động tác sau:

• Bước 1: Đầu tiên mẹ cần đặt bé gần mình và gần với bầu vú.
• Bước 2: Để đầu của bé nằm nghiêng sao cho miệng của bé chạm vào núm vú của mẹ. Lưu ý là cơ thể của bé cũng phải đặt nghiêng để sữa được đi xuống dạ dày và tiêu hoá dễ dàng hơn. Tránh cho việc bé bị trớ do bú sữa không được tiêu hoá.
• Bước 3: Để ti mẹ gần miệng bé, theo như phản xạ thì lúc này bé sẽ tự động há miệng và ngậm lấy ti. Trước đó thì cằm bé có thể chạm vào vú mẹ trước.
• Bước 4: Bé há miệng, lưỡi của bé đưa ra phía trước để ngậm lấy ti. Lúc này mẹ cần để đấy phần vú gần miệng bé và đè lên phần nướu bên dưới. Môi bé cần được mở ra ngoài chứ không bị vặn hay mím vào trong.
• Bước 5: Bé dần dần thích ứng và bắt đầu mút sữa. Lúc mút sữa thì bé sẽ mút nhẹ nhàng.

Lúc này mẹ cần chú ý đến bé, miệng bé gắn chặt và ngậm ti kín miệng. Mẹ sẽ không nhìn thấy núm vú khi bé đang ngậm ti là được.

Những dấu hiệu chi tiết để mẹ có thể chắc chắn là con đã bú đúng cách:

• Miệng bé ngậm đầy phần bầu vú mẹ.
• Môi bé mở ra bên ngoài, không bị móm vào trong.
• Cằm bé chạm vào ngực và hai má căng phồng.
• Lúc bé bú thì mẹ không có cảm giác đau hay nhức.
• Mẹ sẽ không nhìn được quầng vú khi bé bú đúng khớp ngậm. Việc này còn phụ thuộc vào kích cỡ miệng và quầng vú của bé và mẹ.
• Thỉnh thoảng nếu mẹ để ý thì tai của bé còn “cử động” nếu như được bú đúng cách.
• Lượng sữa của mẹ sẽ không bị tràn ra ngoài nhiều cũng như là con được bú đầy đủ, bú no.

Các tư thế cho bé bú đúng mẹ cần biết

Tư thế truyền thống

Tư thế bế bú truyền thống (hay tư thế nôi) là cách phổ biến nhất, mẹ ngồi thẳng, dùng cẳng tay đỡ lưng và đầu bé, bụng bé áp sát vào bụng mẹ, đầu bé nằm gọn ở khuỷu tay. Tư thế này giúp bé ngậm bắt vú dễ dàng, mẹ đỡ mỏi và dễ quan sát bé, rất phù hợp cho trẻ sơ sinh cứng cáp.

Các bước thực hiện tư thế bế bú truyền thống:

• Chuẩn bị: Mẹ ngồi thoải mái trên ghế hoặc giường, có thể kê gối dưới tay để hỗ trợ.
• Bế bé: Nếu cho bú vú bên phải, dùng tay phải đỡ đầu và vai, cẳng tay phải đỡ dọc theo lưng và tay trái đỡ mông bé.
• Tạo tư thế: Đặt đầu bé nằm gọn ở chỗ khúc lượn khuỷu tay. Toàn thân bé nằm nghiêng trên cẳng tay mẹ, bụng áp sát vào bụng mẹ.
• Định vị: Mặt bé quay vào vú mẹ, mũi bé đối diện với núm vú.
• Cho bú: Cánh tay sau của bé có thể vòng ôm eo mẹ. Tay tự do của mẹ có thể dùng để nâng bầu vú (tạo hình chữ C hoặc U).

Tư thế này thảo mái cho mẹ, giúp bé ngậm bắt vú dễ dàng

Lưu ý khi thực hiện:

• Kiểm tra độ thẳng: Đầu, cổ và thân bé phải nằm trên một đường thẳng, không để cổ bé vẹo.
• Mẹo nhỏ: Đặt mũi bé ngay phía trên núm vú để khuyến khích bé mở miệng rộng.
• Tránh sai lầm: Không bế bé ngửa mặt lên trời khi đang nằm ngang, điều này khiến bé khó nuốt và dễ sặc. 

Tư thế này giúp mẹ có thể nhìn thấy bé, tạo sự gắn kết và thoải mái cho cả hai trong quá trình cho con bú.

Tư thế bế bú chéo

Tư thế bế bú chéo (cross-cradle hold) là cách cho con bú hiệu quả, đặc biệt cho trẻ sơ sinh, giúp mẹ kiểm soát tốt đầu bé và hỗ trợ khớp ngậm đúng.Mẹ dùng cánh tay đối diện với bên ngực cho bú (ví dụ: tay trái bế vú phải) để nâng đỡ lưng/gáy, tay còn lại định hình vú, bụng bé áp sát bụng mẹ.

Các bước thực hiện tư thế bế chéo:

• Chuẩn bị: Ngồi thoải mái, lưng thẳng, có thể dùng gối hỗ trợ nâng bé.
• Vị trí tay: Nếu cho bú vú phải, dùng tay trái đỡ đầu và lưng bé, bàn tay ôm dưới gáy (tránh đỡ sau đầu bé để tránh đẩy cằm bé vào ngực).
• Định hình vú: Tay phải (cùng bên ngực) nâng vú theo hình chữ U hoặc C để hướng núm vú vào miệng bé.
• Bụng áp bụng: Đảm bảo tai, vai và hông của bé nằm trên một đường thẳng, toàn bộ cơ thể bé xoay về phía mẹ.
• Ngậm khớp: Di chuyển bé vào vú, dùng tay sau gáy nhẹ nhàng hướng miệng bé ngậm sâu vào quầng vú.

Ưu điểm:

• Kiểm soát tốt: Phù hợp cho bé mới sinh hoặc chưa quen bú, giúp sửa khớp ngậm dễ dàng.
• Tầm nhìn tốt: Mẹ dễ dàng quan sát, hướng dẫn bé ngậm vú đúng cách.
• Giảm đau: Hỗ trợ giảm đau núm vú do khớp ngậm không đúng, mặc dù một số báo cáo cho thấy cần điều chỉnh đúng cách để không gây đau ngược lại.

Nếu thấy mỏi tay, mẹ có thể chuyển sang tư thế nằm nghiêng hoặc ôm nôi khi bé đã bú thành thạo.

Tư thế cho bé bú nằm nghiêng

Tư thế cho bé bú nằm nghiêng là lựa chọn lý tưởng giúp mẹ thư giãn, đặc biệt khi cho bú ban đêm hoặc sau sinh mổ, giúp giảm áp lực cơ thể. Mẹ và bé nằm nghiêng đối diện nhau, bụng áp sát bụng, đảm bảo tai-vai-hông bé thẳng hàng. Mẹ có thể dùng gối kê lưng và kẹp gối giữa hai chân để thoải mái nhất, đồng thời kê khăn nhỏ sau lưng bé để giữ vững vị trí.

Các bước thực hiện chi tiết:

• Chuẩn bị: Nằm nghiêng thoải mái, kê gối dưới đầu (tránh xa mặt bé).
• Đặt bé: Bé nằm nghiêng đối diện mẹ, bụng áp bụng. Đảm bảo tai, vai và hông bé nằm trên một đường thẳng.
• Hỗ trợ: Mẹ dùng cánh tay dưới (phía dưới đầu) kẹp thoải mái, tay còn lại đỡ ngực hoặc hỗ trợ đầu bé ngậm bắt vú.
• Vị trí: Cuộn một chiếc chăn nhỏ đặt phía sau lưng bé để giữ bé không bị ngửa ra sau.
• Sau khi bú: Vỗ ợ hơi cho bé và không đặt bé nằm ngay sau khi bú để tránh trào ngược.

Lưu ý quan trọng:

• Không ngủ quên khi đang cho con bú nằm vì có thể vô tình làm chặn đường thở của bé.
• Nên cho bé bú nghiêng bên trái để giảm trào ngược dạ dày.
• Kiểm tra để chắc chắn mũi bé không bị vú mẹ che lấp.

Tư thế này giúp bé dễ dàng tiếp cận bầu vú và hạn chế việc mẹ bị mỏi tay, lưng.

Tư thế phù hợp cho bú ban đêm hoặc sau sinh mổ

Tư thế bú ôm bóng bầu dục

Tư thế bú ôm bóng bầu dục (Football hold) là cách đặt bé nằm dọc theo hông mẹ, dưới cánh tay, giúp giảm áp lực lên vết mổ đẻ, lý tưởng cho mẹ sinh đôi hoặc ngực lớn. Bé nằm nghiêng, lưng tựa vào cẳng tay mẹ, đầu được đỡ bởi bàn tay, giúp kiểm soát tốt khớp ngậm.

Cách thực hiện tư thế ôm bóng bầu dục:

• Chuẩn bị: Ngồi trên ghế thoải mái, nên dùng gối chữ U hoặc gối ôm đặt dọc bên hông để kê tay và nâng đỡ bé ngang tầm ngực.
• Đặt bé: Đặt bé nằm nghiêng dọc theo cẳng tay của bạn, sát bên hông, chân bé hướng về phía sau ghế.
• Nâng đỡ: Dùng bàn tay đỡ cổ và gáy bé, khuỷu tay đỡ lưng/mông bé.
• Khớp ngậm: Điều chỉnh sao cho mũi bé ngang tầm núm vú, mặt bé đối diện với ngực mẹ.
• Cho bú: Khi bé mở miệng rộng, nhẹ nhàng hướng bé vào vú.

Ưu điểm và Lưu ý:

• Ưu điểm: Rất tốt cho mẹ sinh mổ (tránh đè lên vết mổ), mẹ sinh đôi (cho bú hai bên cùng lúc), hoặc bé dễ bị sặc sữa.
• Lưu ý: Giữ lưng bé thẳng, đầu hơi ngửa, không ép đầu bé quá mạnh.

Chăm sóc bầu ngực khi cho con bú

Chăm sóc bầu ngực khi cho con bú cần tập trung vào việc giữ vệ sinh sạch sẽ bằng nước ấm, cho bé bú đúng khớp ngậm để tránh nứt đầu ti, thay áo ngực thoáng mát không gọng và massage nhẹ nhàng để ngăn tắc tia sữa. Sau mỗi cữ bú, thoa một ít sữa mẹ lên đầu ti để dưỡng ẩm và hạn chế viêm nhiễm.

Massage nhẹ nhàng để ngăn tắc tia sữa

Vệ sinh đúng cách: Chỉ rửa bầu ngực bằng nước ấm, tránh xà phòng/sữa tắm trực tiếp lên núm vú vì gây khô da. Lau khô nhẹ nhàng, không chà xát.

Chăm sóc núm vú: Nếu bị nứt đầu ti, hãy thoa một ít sữa mẹ hoặc kem lanolin an toàn cho bé sau cữ bú.

Phòng ngừa viêm tắc tia sữa:

• Cho bé bú thường xuyên, đều hai bên.
• Nếu ngực quá căng, hãy vắt bớt sữa thừa.
• Massage ngực nhẹ nhàng trước khi bú.
• Chườm ấm trước khi cho bú để sữa thông, chườm lạnh sau khi bú để giảm sưng.

Chọn áo ngực: Chọn loại áo chuyên dụng cho con bú, không gọng, chất liệu cotton thoáng mát, hỗ trợ nâng đỡ tốt.

Vệ sinh miếng lót sữa: Thay miếng lót sữa thường xuyên để đầu ti luôn khô ráo, tránh môi trường ẩm ướt tạo vi khuẩn.

Khám bác sĩ ngay khi: Ngực sưng đỏ, đau nhức kéo dài, sốt cao (dấu hiệu viêm tuyến vú).

Nên giữ tinh thần thoải mái, ăn uống đủ chất và nghỉ ngơi hợp lý để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé.

Sữa mẹ không chỉ cung cấp cho trẻ đầy đủ các dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển của bé mà còn cung cấp cho bé một số kháng thể, lợi khuẩn có vai trò hỗ trợ sức đề kháng và hệ miễn dịch của bé. Chính vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi nên được nuôi bằng bằng sữa mẹ hoàn toàn. Đồng thời, để đảm bảo chất lượng bú, bé bú đủ sữa, mẹ nên lựa chọn cho mình một vài tư thế cho bé bú đúng cách và chú ý đến các biểu hiện, cử chỉ của bé khi bú.