Nguyên nhân gây mất sữa mẹ sau sinh, cách khắc phục

Mất sữa sau sinh là tình trạng tuyến sữa ngừng hoạt động sản xuất sữa mẹ, trẻ bú mẹ hoặc mẹ vắt/hút sữa nhưng không thấy sữa chảy ra ngoài. Lúc này, mẹ sẽ nhận thấy hai bầu ngực không còn căng tức mà mềm và xẹp dần. Tình trạng mất sữa sau khi sinh được chia thành hai dạng, gồm:

• Mất sữa ít dần đi: các tuyến sữa sản xuất sữa giảm dần rồi mới mất hẳn, tình trạng này có thể kéo dài trên 1 tuần.
• Mất sữa đột ngột: các tuyến sữa đột ngột ngừng tiết sữa, thời gian kéo dài dài hay ngắn phụ thuộc hoàn toàn vào người mẹ.

Với những người lần đầu làm mẹ chưa có kinh nghiệm cho con bú rất dễ nhầm lẫn giữa tình trạng ít sữa, tắc sữa với mất sữa sau khi sinh. Đây là 3 tình trạng hoàn toàn khác nhau, mẹ có thể phân biệt dựa vào các đặc điểm chính dưới đây:

• Ít sữa: lượng sữa mẹ tiết ra ít hơn bình thường, hai bầu ngực mẹ không còn đau hay căng tức nhiều.
• Tắc sữa: tuyến sữa vẫn sản xuất sữa như bình thường nhưng do ống dẫn sữa bị tắc nên sữa mẹ bị ứ đọng không thể chảy ra ngoài, điều này khiến bầu ngực mẹ trở nên căng tức, đau đớn và có thể bị sốt.
• Mất sữa: tuyến sữa ngừng sản xuất sữa, dù mẹ cố gắng dùng tay vắt sữa hoặc sử dụng máy hút sữa cũng không thấy sữa chảy ra ngoài.

Mệt mỏi, căng thẳng, stress kéo dài gây ra tình trạng mất sữa mẹ

Những nguyên nhân gây mất sữa mẹ

Sau một vài ngày khi sinh con, tuyến sữa của các bà mẹ sẽ hoạt động để cung cấp đủ sữa cho trẻ liên tục. Tuy nhiên, vì một số nguyên nhân nào đó, tuyến sữa của mẹ ngừng hoạt động và không còn tiết ra sữa như bình thường. Dù đã cố gắng nặn, vắt nhưng vẫn không thấy sữa chảy ra nghĩa là mẹ đang bị mất sữa đột ngột.

Theo các bác sĩ thì có rất nhiều nguyên nhân khiến các bà mẹ bị mất sữa đột ngột trong giai đoạn đang cho con bú. Trong đó, một số nguyên nhân phổ biến gây mất sữa phải kể đến như là:

Do bé bú ít hoặc mẹ cho bú sai cách

Cơ thể mẹ bắt đầu quá trình tạo sữa từ trong thai kỳ. Vú của mẹ có thể bắt đầu tiết sữa non vài tuần trước ngày dự sinh vì nồng độ hormone prolactin kích thích sản xuất sữa sẽ tăng lên vào cuối thai kỳ. Sữa mẹ sẽ “về” vài ngày sau khi sinh con, mẹ sẽ thấy bầu ngực trở nên đầy đặn và nặng nề hơn sau khi con chào đời do lượng sữa tăng lên.

Việc bé thường xuyên bú mẹ không chỉ giúp bé có được nguồn dinh dưỡng tốt mà còn giúp duy trì quá trình tiết sữa của người mẹ. Khi sữa không được lấy ra thường xuyên, cơ thể mẹ sẽ “hiểu nhầm” rằng không cần sản xuất thêm sữa.

Bé bú sai khớp ngậm, bú không đủ thời gian, bỏ cữ đêm hoặc chỉ bú một bên vú, cho bú không đủ nhu cầu là nguyên nhân hàng đầu khiến tuyến vú không được kích thích đủ, dẫn đến giảm hoặc mất sữa mẹ. Khi bé ít bú, cơ thể mẹ sẽ hiểu lầm là nhu cầu giảm và giảm tiết sữa. Cần cho bé bú đúng cách, thường xuyên (8-12 lần/ngày) để duy trì sữa.

Nghỉ ngơi, chăm sóc sau sinh không hợp lý

Sau sinh nở, mẹ cần có nhiều thời gian nghỉ ngơi để hồi phục sức khỏe. Khi cơ thể mẹ khỏe mạnh, quá trình tạo tiết sữa cũng thuận lợi hơn. Nếu mẹ không được nghỉ ngơi hoặc có quá ít thời gian để nghỉ ngơi có thể khiến đầu óc căng thẳng, stress kéo dài… Những điều này có thể khiến sữa mẹ ít dần đi và mất hẳn.

Có hai loại hormone chính gây ảnh hưởng tới sự tiết sữa là Prolacin và Oxytocin. Hai loại hormone này sẽ giảm xuống khi người mẹ bị stress, căng thẳng kéo dài dẫn đến sữa mẹ ít dần đi, nếu tình trạng này kéo dài sẽ gây mất sữa. Thực tế chứng minh rằng căng thẳng, stress là nguyên nhân gây ít sữa sau sinh thường gặp nhưng thường bị bỏ qua.

Ngoài ra, mẹ bị thiếu ngủ, mất ngủ sau sinh cộng với tâm lý mệt mỏi, căng thẳng có thể dẫn đến tình trạng trầm cảm sau sinh. Đây là một bệnh lý rất nguy hiểm, có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người mẹ. Gia đình cần đặc biệt quan tâm để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

Chế độ dinh dưỡng kém

Một chế độ ăn uống khoa học, bổ sung đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng cần thiết không chỉ giúp cơ thể mẹ nhanh hồi phục, mà còn tạo được nguồn sữa dồi dào và chất lượng cho con.

Tuy vậy, rất nhiều người mẹ đang thực hiện chế độ dinh dưỡng kém, không đủ với nhu cầu khuyến cáo của phụ nữ nuôi con nhỏ. Nhiều mẹ nghe theo các phương pháp dân gian như ăn nhiều móng giò, gà hầm… để có nhiều sữa nhưng lại bỏ quan nhiều món ăn dinh dưỡng khác khiến cơ thể suy nhược, không cung cấp đủ dinh dưỡng để thúc đẩy cơ chế tạo tiết sữa.

Mắc bệnh lý liên quan đến tuyến vú

Mẹ mắc các bệnh lý liên quan đến tuyến vú như viêm vú, áp xe vú, từng phẫu thuật ngực như nâng ngực hoặc thu nhỏ ngực có thể làm ảnh hưởng đến cơ chế tạo tiết sữa của tuyến vú.

Ngoài ra, một số bệnh lý rối loạn nội tiết, nhất là có liên quan đến hai loại hormone prolactin và oxytocin có thể gây rối loạn quá trình tạo tiết sữa, khiến mẹ rơi vào trường hợp mất sữa sau sinh.

Mẹ uống ít nước

90% sữa mẹ là nước. Do đó nếu mẹ uống quá ít nước cũng có thể gặp tình trạng ít sữa, lâu ngày dẫn đến mất sữa.

Dùng thuốc điều trị có thể ảnh hưởng tới sữa mẹ

Do thuốc điều trị

Việc mẹ bị mất sữa đột ngột trong giai đoạn cho con bú có thể là do ảnh hưởng của một số loại thuốc kháng sinh hay thuốc đặc trị bệnh. Do đó, trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào thì mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa, tránh tự ý dùng thuốc sẽ ảnh hưởng đến việc tiết sữa của mẹ.

Một số thuốc có thể làm giảm hoặc mất sữa:

• Thuốc tránh thai chứa estrogen
• Thuốc cảm cúm, dị ứng
• Thuốc lợi tiểu
• Thuốc an thần, giảm đau mạnh

Cho con dùng sữa công thức sớm và lạm dụng ti giả

Chất dinh dưỡng và vị ngọt trong sữa công thức nhiều hơn sữa mẹ nên nếu con bú nhiều sữa công thức sẽ dẫn đến chán sữa mẹ và bỏ ti. Nếu con không chịu bú sữa mẹ nữa thì sữa mẹ sẽ ít dần cho đến khi mất hẳn.

Đồng thời việc sử dụng ti giả và núm vú giả ở bầu sữa sẽ làm bé quen với ti giả mà bỏ bú mẹ.

Mẹ sinh non, sinh mổ

Mẹ sinh non cũng bị ít sữa do cơ chế sản xuất sữa chưa hoàn thiện, những cơn đau sau phẫu thuật cùng với thuốc kháng viêm, thuốc giảm đau cản trở rất lớn sự hoạt động của tuyến sữa. Nên mẹ sinh non hoặc sinh mổ gặp phải tình trạng ít sữa hơn so với các mẹ sinh thường.

Dùng máy hút sữa sai cách

Thường xuyên hút sữa khi bầu sữa chưa đầy, lực hút quá mạnh làm tổn thương đầu ngực hoặc quên mất việc cho con bú dẫn tới sữa ít dần do phụ thuộc hoàn toàn vào máy hút sữa.

Ăn những thực phẩm gây ít sữa sau sinh

Bên cạnh những thực phẩm lợi sữa cho mẹ sau sinh còn có những thực phẩm gây ít sữa mà các bà mẹ nuôi con bằng sữa mẹ cần tránh. Một số mói ăn như lá lốt, rau mùi tây, rau bạc hà, đồ uống có cồn, cà phê, măng chua, mỳ tôm, đồ ăn nhiều dầu mỡ, ớt, tỏi... đều làm mẹ bị mất sữa.

Mẹ bị sót nhau sau sinh

Sót nhau là hiện tượng một phần hoặc tất cả nhau thai vẫn còn bám trong tử cung sau khi sinh. Tình trạng này khá hiếm gặp, tuy nhiên nếu xảy ra sẽ khiến mẹ đau đớn do các cơn co bóp tử cung và làm tăng lượng hormone progesterone. Sự gia tăng của loại hormone này sẽ ngăn cản quá trình tạo tiết sữa.

Bổ sung dinh dưỡng dồi dào và cân bằng giúp mẹ có nguồn sữa dồi dào hơn

Cách khắc phục tình trạng ít sữa

Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu mẹ ít sữa, mẹ hãy áp dụng những cách sau đây để giúp nguồn sữa mẹ dồi dào trở lại:

• Cho trẻ bú thường xuyên và đúng cách, chọn tư thế đúng khi cho trẻ bú và giúp trẻ ngậm bắt vú đúng cách. Cho trẻ bú đều cả hai bên bầu ngực và hút sạch sữa ra ngoài để đảm bảo bầu ngực luôn rỗng, thúc đẩy quá trình tạo tiết sữa.
• Ăn uống hợp lý, bổ sung đầy đủ dinh dưỡng cũng như các thực phẩm lợi sữa, tránh những loại thực phẩm có thể gây mất sữa hoặc làm thay đổi hương vị sữa mẹ khiến trẻ bỏ bú.
• Uống nhiều nước để thúc đẩy và duy trì nguồn sữa mẹ dồi dào.
• Nghỉ ngơi hợp lý, tranh thủ chợp mắt những lúc trẻ ngủ.
• Hạn chế sử dụng ti giả để tránh trẻ không buồn ti mẹ.
• Massage bầu ngực để giúp ống dẫn sữa giãn nở, tăng cường quá trình lưu thông và kích thích tạo tiết sữa nhiều hơn. Ngoài ra việc làm này còn giúp ngăn ngừa các vấn đề tuyến vú thường gặp như tắc tia sữa, áp xe vú, u vú.

Để bản thân không rơi vào trường hợp ít sữa sau sinh, mẹ nên chủ động chuẩn bị và trang bị kiến thức vững chắc về nuôi con bằng sữa mẹ từ khi mang thai.

Ngay sau khi sinh, mẹ hãy cho trẻ da kề da với mẹ càng sớm càng tốt để trẻ tận hưởng được những giọt sữa non quý giá và bổ dưỡng. Khi trẻ tìm ti mẹ, việc làm này sẽ báo hiệu giúp cơ thể mẹ tiết sữa sớm hơn và tăng kết nối tình mẫu tử.

Nên cho trẻ bú mẹ thường xuyên, cả ngày lẫn đêm. Cho trẻ ti mẹ trực tiếp, hạn chế sử dụng ti giả. Cho trẻ bú đều hai bên bầu ngực, dùng tay hoặc máy hút sữa hút sạch sữa ra ngoài sau mỗi cữ bú để thúc đẩy quá trình tạo tiết sữa.

Mẹ nên giữ tinh thần vui vẻ và lạc quan, tận hưởng những ngày tháng hạnh phúc bên con yêu. Dành thời gian trong ngày để nghỉ ngơi, duy trì sức khỏe. Đặc biệt, chú ý đến chế độ ăn uống để đảm bảo cung cấp đầy đủ và cân bằng các nhóm chất cần thiết.

Tốt nhất, mẹ nên chia sẻ những kiến thức này với gia đình, người thân xung quanh để nhận được sự thấu hiểu, động viên và hỗ trợ tích cực trong quá trình con nhỏ.