Hormone tạo sữa prolactin

Prolactin là hormone gì?

Prolactin (PRL) là một loại hormone polypeptide được sản xuất chủ yếu bởi tế bào lactotrep trong tuyến yên trước. Prolactin phản ứng với nhiều hoạt động như ăn uống, quá trình sinh sản, sử dụng estrogen, quá trình rụng trứng và cả việc cho con bú để kích thích tiết sữa mẹ.

Ngoài tuyến yên, hormone này còn được tìm thấy trong một số cơ quan khác như tuyến vú, tuyến giáp, tuyến thượng thận, tuyến sinh dục, tủy xương và hệ miễn dịch.

Prolactin hormon quan trọng trong việc sản xuất sữa mẹ

Cả nam giới và phụ nữ đều có một lượng nhỏ prolactin trong máu. Nồng độ của chúng được kiểm soát bởi các hormone khác gọi là yếu tố ức chế prolactin (PIF), chẳng hạn như dopamine. Khi mang thai, nồng độ prolactin tăng lên. Sau khi em bé chào đời, nồng độ estrogen và progesterone giảm đột ngột. Nồng độ cao sẽ kích thích cơ thể tạo ra sữa để cho con bú. Ở những phụ nữ không mang thai, prolactin giúp điều hòa chu kỳ kinh nguyệt. Ở nam giới, chúng ảnh hưởng đến việc sản xuất tinh trùng.

Vai trò của prolactin trong sản xuất sữa

Prolactin đóng góp vào hàng trăm chức năng của cơ thể, nhưng hai chức năng chính của nó là thúc đẩy sự phát triển của tuyến vú, đồng thời kích thích quá trình tạo sữa ở phụ nữ mang thai.

Phát triển tuyến vú và sản xuất sữa

Khi mang thai, các hormone prolactin, estrogen và progesterone kích thích sự phát triển mô vú và sản xuất sữa. Prolactin thúc đẩy sự phát triển của một loại mô vú nhất định được gọi là phế nang tuyến vú, là các thành phần của tuyến vú, nơi sản xuất sữa. Prolactin cũng kích thích các tế bào phế nang vú để tạo ra các thành phần sữa, bao gồm:

• Lactose (thành phần carbohydrate của sữa).
• Casein (thành phần protein của sữa).
• Lipid (thành phần cung cấp năng lượng, acid béo thiết yếu và cholesterol).

Như vậy, prolactin đóng vai trò then chốt trong sự phát triển và hoạt động của tuyến vú, đảm bảo khả năng sản xuất sữa mẹ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của trẻ sơ sinh.

Tiết sữa và cho con bú

Sau khi sinh con, nồng độ progesterone giảm xuống, làm tăng số lượng thụ thể prolactin trên tế bào phế nang của vú. Điều này cho phép tiết sữa qua núm vú của bạn, thường được gọi là tiết sữa.

Sau khi sinh, nồng độ prolactin không tăng liên tục. Nồng độ prolactin sẽ chỉ tăng đột biến trong thời gian núm vú được kích thích thông qua việc bé bú. Miễn là em bé vẫn bú, nồng độ prolactin sẽ tăng cao. Trong thời gian bạn không cho con bú, nồng độ prolactin của bạn giảm và lượng sữa sản xuất cũng giảm. Nếu một người không cho con bú sữa mẹ, nồng độ prolactin sẽ giảm xuống mức không mang thai sau một đến hai tuần.

Mặt khác, prolactin cao sẽ ngăn cản sự rụng trứng trong thời kỳ cho con bú (bằng cách ức chế GnRH), giúp bảo vệ người mẹ không mang thai. Trên thực tế, những phụ nữ cho con bú thường xuyên và trong thời gian dài có thể trì hoãn sự rụng trứng một cách tự nhiên trong 1-2 năm.

Ngoài ra, Prolactin còn có nhiều vai trò quan trọng trong cơ thể như: điều hòa hệ thống miễn dịch, trao đổi chất, quá trình tạo máu, đông máu cũng như quá trình sinh trưởng của tế bào, biệt hóa tế bào… Do vậy, dựa vào chỉ số Prolactin giúp đánh giá tuyến yên và các bộ phận liên quan, chẩn đoán điều trị u tuyến vú, tuyến yên, chẩn đoán vô sinh ở nữ hoặc rối loạn kinh nguyệt.

Kích thích tăng hormone prolactin bằng việc cho bé bú thường xuyên

Cách yếu tố ảnh hưởng tới prolactin

Duy trì prolactin cao để sản xuất sữa

• Kích thích bầu ngực: Một cách hiệu quả để tăng hormone prolactin là cho con bú thường xuyên hoặc sử dụng máy hút sữa. Việc kích thích này sẽ khiến não bạn tạo ra prolactin nhiều hơn, giúp duy trì sự tiết sữa.
• Bổ sung dinh dưỡng: Chế độ ăn uống của mẹ cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất sữa. Ăn uống cân đối sẽ cung cấp đủ chất dinh dưỡng và sữa có chất lượng tốt. Thực phẩm giàu dinh dưỡng như hải sản, thịt, rau xanh... là lựa chọn tốt. Uống đủ nước cũng quan trọng cho quá trình tiết sữa.
• Nghỉ ngơi: Mẹ cần thời gian nghỉ ngơi và hoạt động nhẹ nhàng. Nếu lao động quá sức mà không bổ sung đủ chất dinh dưỡng, cơ thể sẽ sử dụng dự trữ dinh dưỡng để tạo sữa, dẫn đến suy dinh dưỡng.
• Thảo dược: Việc sử dụng một số loại thảo mộc và thuốc có thể giúp tăng hormone prolactin. Tuy nhiên, việc sử dụng loại thuốc này cần phải có sự tư vấn từ chuyên gia để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

Các yếu tố ảnh hưởng đến prolactin trong cơ chế tiết sữa

• Dặm sữa ngoài: Khi bé được bổ sung sữa công thức hoặc bú nước giữa các lần bú, cơ thể mẹ không nhận được tín hiệu cần thiết để tiết prolactin.
• Sử dụng ti giả quá sớm: Việc sử dụng ti giả trong giai đoạn đầu khi bé bú có thể khiến bé không muốn ngậm vú mẹ, vì đã có sự thay thế. Điều này có thể làm giảm cơ hội tạo ra prolactin và ảnh hưởng đến việc sản xuất sữa mẹ.
• Thuốc tránh thai chứa estrogen: Sự thay đổi cân bằng giữa estrogen và prolactin do thuốc tránh thai có chứa estrogen có thể ảnh hưởng đến sản lượng sữa của mẹ.
• Phẫu thuật ngực: Phẫu thuật gần khu vực vú có thể gây tổn thương cho các dây thần kinh liên quan đến việc não giải phóng prolactin.
• Thuốc bôi gây tê: Việc sử dụng thuốc bôi gây tê để làm giảm đau ở vùng vú có thể làm giảm cảm giác và tê các dây thần kinh trong vú, ngăn chặn quá trình giải phóng prolactin.
• Rượu, cà phê, thuốc lá: Các chất kích thích này có thể làm giảm mức độ prolactin nói chung, ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và bé. Tránh xa các chất này để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.
• Trầm cảm: Mức độ prolactin thấp hơn ở những bà mẹ bị trầm cảm. Tuy nhiên, vấn đề trầm cảm thường xảy ra sau sinh, vì vậy, việc tìm kiếm hỗ trợ và sự chia sẻ từ người thân có thể giúp ngăn chặn tình trạng này.

Prolactin là hormone quan trọng chịu trách nhiệm trong việc kích thích sản xuất sữa ở phụ nữ, đồng thời có tác động đến các hoạt động chức năng của tế bào. Nó cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ quá trình chẩn đoán và điều trị các vấn đề về chức năng sinh sản ở cả nam và nữ.

Việc duy trì mức prolactin ổn định là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe và phòng tránh các vấn đề liên quan đến rối loạn hormone. Việc cho bé bú thường xuyên, bú đêm và giữ tinh thần thoải mái sẽ giúp kích thích prolactin, từ đó duy trì nguồn sữa dồi dào cho trẻ.