Thuốc an toàn khi cho con bú

Nhiều bà mẹ được chỉ định dùng thuốc trong thời gian cho con bú, hầu hết những loại thuốc này đều qua sữa và có nguy có gây hại cho bé. Tuy nhiên vẫn có một số loại thuốc vẫn an toàn cho mẹ dùng trong giai đoạn cho con bú. Vậy những loại thuốc này bao gồm những loại nào?

Thuốc đi qua sữa mẹ như thế nào?

Con đường đào thải thuốc vào sữa mẹ bị ảnh hưởng bởi liên kết protein, khả năng hòa tan trong lipid và quá trình ion hóa của loại thuốc được sử dụng.

Gần như tất cả các loại thuốc đều đào thải vào sữa mẹ ở một mức độ nào đó. Các trường hợp ngoại lệ đáng chú ý là heparin và insulin do có kích thước phân tử quá lớn để vượt qua hàng rào sinh học để vào sữa mẹ.

Thuốc truyền từ huyết tương của mẹ sang sữa là bằng cách khuếch tán thụ động qua màng sinh học. Các đặc điểm đóng vai trò lớn nhất về tính đào thải của thuốc qua sữa mẹ là khi thuốc có ít liên kết với protein huyết tương của người mẹ và khả năng hòa tan trong lipid cao. Ngoài ra, vì sữa có tính axit cao hơn một chút so với huyết tương (pH của sữa khoảng 7,2 và huyết tương là 7,4), điều kiện này sẽ cho phép các thuốc có tính bazơ yếu sẽ dễ dàng dịch chuyển vào sữa mẹ hơn và bị giữ lại sau quá trình ion hóa.

Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất ỳ loại thuốc nào

Cách dùng thuốc dành cho phụ nữ sau sinh

Nếu cần phải sử dụng thuốc cho phụ nữ cho con bú, hãy kê đơn với liều thấp nhất có hiệu quả. Nhiều tác dụng của thuốc đối với trẻ bú mẹ đơn giản là chưa được biết đến. Do đó,

• Chỉ dùng thuốc khi thực sự cần thiết, với liều thấp nhất và trong thời gian ngắn nhất có thể.
• Tạm thời ngừng cho con bú (và vắt sữa) đối với các loại thuốc có khả năng gây độc hại cho trẻ sơ sinh, chẳng hạn như chất độc tế bào và thuốc phóng xạ trong điều trị ung thư.
• Lựa chọn cách dùng thuốc tại chỗ để giảm thiểu phơi nhiễm toàn thân ở người mẹ.
• Chọn thuốc có thời gian bán hủy tương đối ngắn, chẳng hạn như sertraline thay vì fluoxetine, để giảm thiểu tiếp xúc với thuốc trong sữa.
• Khuyên bà mẹ nên cho trẻ bú sữa trước khi uống thuốc để nồng độ thuốc trong sữa ở mức thấp nhất. Nếu cần sử dụng nhiều hơn một loại thuốc hoặc một loại thuốc kết hợp, hãy làm theo các khuyến nghị cho con bú đối với loại thuốc có vấn đề nhất.
• Cần có các biện pháp phòng ngừa đặc biệt khi sử dụng thuốc dành cho phụ nữ sau sinh ở trẻ sinh non (thiếu tháng), do kích thước và hệ thống cơ quan của trẻ kém phát triển hơn trẻ sinh đủ tháng.
• Theo dõi em bé trong thời gian người mẹ dùng thuốc để biết các tác dụng phụ của thuốc và xử trí kịp thời.

Đánh giá an toàn của một số loại thuốc thường dùng

1. Nhóm giảm đau – hạ sốt

2. Nhóm kháng sinh

3. Thuốc cảm – ho

4. Thuốc tiêu hóa

5. Thuốc dị ứng

6. Thuốc nội tiết – tránh thai

7. Thuốc thần kinh – tâm thần

Những lưu ý về việc uống thuốc khi cho con bú

Để đảm bảo an toàn, mẹ cần nắm được một số lưu ý về việc sử dụng thuốc trong thời kỳ cho con bú dưới đây:

• Chỉ sử dụng thuốc khi thực sự cần thiết. Tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên viên y tế về việc sử dụng thuốc.
• Nếu có thể, mẹ nên chọn các loại thuốc chỉ dùng 1 lần/ngày và ưu tiên chọn các loại thuốc không hoặc ít bài tiết vào sữa mẹ, không hoặc ít ảnh hưởng đến quá trình tiết sữa.
• Thời điểm thích hợp nhất để uống thuốc khi cho con bú là ngay sau khi cho trẻ bú xong, tốt nhất là sau cữ bú trước khi trẻ ngủ giấc dài vào ban đêm.
• Hạn chế tối đa việc sử dụng các loại thuốc có tác dụng kéo dài do đào thải chậm và các dạng thuốc phối hợp do khó hiệu chỉnh liều. Trong trường hợp dùng thuốc phối hợp cần tuân thủ theo đúng hướng dẫn của bác sĩ.
• Trong thời kỳ cho con bú, nếu mẹ uống thuốc và trẻ có những biểu hiện bất thường, cần báo ngay với bác sĩ chuyên khoa để có hướng điều chỉnh và can thiệp kịp thời, phù hợp.
• Trong một số trường hợp, mẹ buộc phải sử dụng các loại thuốc không được phép cho trẻ bú mẹ, mẹ cần vắt bỏ sữa và dùng sữa công thức để thay thế. Sau khi ngừng thuốc, mẹ nên chờ thêm một khoảng thời gian phù hợp để thuốc được đào thải ra khỏi cơ thể hoàn toàn sau đó mới cho trẻ bú lại.

Khi đang dùng thuốc, mẹ có cần vắt bỏ sữa không?

Đối với một số loại thuốc có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến em bé thông qua nguồn sữa mẹ, khi mẹ uống thuốc, các bác sĩ thường khuyến cáo mẹ vắt bỏ sữa. Việc làm này vẫn sẽ giúp bạn duy trì nguồn sữa và bắt đầu cho con bú trở lại sau này.

Trong một số trường hợp, mẹ có thể uống thuốc ngay sau khi cho trẻ bú và cho trẻ bú lại ngay trước khi sử dụng liều thuốc tiếp theo. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, mẹ vẫn nên tham vấn ý kiến của bác sĩ.

Trong trường hợp nhà sản xuất khuyến cáo bạn ngừng cho con bú trong thời gian sử dụng thuốc, hãy hỏi ý kiến bác sĩ xem có loại thuốc thay thế nào an toàn khi cho con bú mẹ hay không.

Nếu biết trước phải vắt bỏ sữa, mẹ có thể cân nhắc việc vắt và trữ đông sữa từ trước. Việc làm này sẽ giúp trẻ vẫn được cung cấp dưỡng chất từ nguồn sữa mẹ khi mẹ uống thuốc.

Tuỳ thuộc vào loại thuốc và thời gian điều trị bằng thuốc mà bác sĩ có thể khuyến nghị mẹ ngừng cho con bú tạm thời hoặc vĩnh viễn.

Với mỗi loại thuốc khác nhau sẽ có thời gian tồn tại trong cơ thể riêng, do đó để biết chính xác thời điểm phù hợp cho con bú trở lại, mẹ cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi mua và dùng bất kỳ loại thuốc nào.