Cận trọng khi sử dụng thuốc kích sữa mẹ

Khi gặp tình trạng ít sữa hoặc sữa về chậm, nhiều mẹ vội vàng tìm đến thuốc kích sữa mẹ với mong muốn cải thiện nhanh lượng sữa cho con. Tuy nhiên, thuốc kích sữa không phải lúc nào cũng an toàn và cần được sử dụng hết sức thận trọng. Để mẹ hiểu rõ rủi ro, chỉ định đúng và những lưu ý quan trọng khi sử dụng thuốc kích sữa hãy tìm hiểu qua bài viết sau nhé.

Thuốc kích sữa là gì?

Thuốc kích sữa mẹ thực chất là loại thuốc có khả năng kích thích cơ thể tiết ra hai loại hormone là prolactin và oxytocin giúp tăng tiết sữa hoặc hỗ trợ sữa về nhanh hơn. Đây là hai hormone có vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất sữa. Prolactin giúp sản xuất sữa, oxytocin giúp giải phóng sữa.

Sau khi sinh, mỗi khi bạn cho con bú hay hút sữa, cơ thể sẽ tiết ra prolactin. Lúc này sữa sẽ được sản xuất và tích trữ trong các nang sữa. Nếu hàm lượng prolactin quá thấp, lượng sữa mẹ sẽ giảm.

Trong khi đó, hormone oxytocin sẽ được giải phóng khi em bé (hoặc máy hút sữa) bắt đầu hút và kéo núm vú vào miệng. Oxytocin sẽ làm co bóp các cơ quanh nang, đẩy sữa ra khỏi nang, đi vào các ống dẫn sữa và di chuyển tới núm vú rồi vào miệng bé.

Nhiều bà mẹ dùng thuốc kích sữa khi lượng sữa cho bé bú ít

Vì sao cần cẩn trọng khi dùng thuốc kích sữa mẹ?

Khi sữa về chậm hoặc lượng sữa ít, nhiều mẹ nghĩ ngay đến thuốc kích sữa mẹ như một giải pháp nhanh. Tuy nhiên, việc dùng thuốc kích sữa cần hết sức cẩn trọng, bởi không phải lúc nào thuốc cũng mang lại lợi ích và có thể tiềm ẩn rủi ro cho cả mẹ lẫn bé nếu sử dụng không đúng.

Nguy cơ rối loạn nội tiết ở mẹ

Một số thuốc kích sữa tác động trực tiếp đến hormone prolactin, nếu dùng sai liều hoặc kéo dài có thể gây:

• Rối loạn kinh nguyệt
• Phù nề, mệt mỏi
• Ảnh hưởng phục hồi nội tiết sau sinh

Nội tiết sau sinh vốn rất nhạy cảm, can thiệp bằng thuốc không kiểm soát dễ gây hậu quả lâu dài.

Ngoài ra, một số loại thuốc kích sữa có thể gây ra tác dụng phụ cho mẹ như rối loạn vận động, mệt mỏi, chóng mặt, tụt huyết áp, hoặc ảo giác.

Hoạt chất có thể đi vào sữa mẹ và ảnh hưởng đến trẻ

Các loại thuốc kích sữa như metoclopramide hoặc domperidone có thể đi vào sữa mẹ. Trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ dưới 2 tháng tuổi hoặc trẻ sinh non, có hệ gan thận chưa hoàn thiện, khó đào thải thuốc, dẫn đến nguy cơ cao bị tác dụng phụ.

Thuốc kích sữa thường hoạt động theo cơ chế đối kháng dopamine, có thể gây ra các triệu chứng ngoại tháp, biểu hiện như run chân tay, ưỡn người, co giật ở trẻ bú mẹ.

Thuốc không giải quyết nguyên nhân gốc gây ít sữa

Thuốc chỉ thực sự hiệu quả khi nồng độ hormone prolactin không đủ cao. Việc lạm dụng thuốc mà không giải quyết nguyên nhân gốc rễ sẽ không mang lại hiệu quả bền vững. Ngoài ra việc làm dungh thuốc sẽ gây ra nhiều biến chứng không mong muốn.

Ít sữa thường do:

• Bé bú sai khớp ngậm
• Bú không đủ cữ
• Mẹ stress, thiếu ngủ, mệt mỏi
• Chế độ ăn không đủ chất.

Nguy cơ “phụ thuộc thuốc” kích sữa

Sữa chỉ về khi còn dùng thuốc, việc ngưng thuốc sữa sẽ giảm nhanh, việc này khiến mẹ lo lắng, căng thẳng hơn lại dẫn tới vòng lặp càng bất lợi cho việc tiết sữa.

Việc này còn dẫn tới nguy cơ có thể bỏ lỡ “thời điểm vàng” kích sữa tự nhiên

4–6 tuần đầu sau sinh là giai đoạn:

• Tuyến sữa dễ thích nghi nhất
• Hiệu quả cao nếu bú đúng – bú đủ

Việc lệ thuộc thuốc sớm có thể khiến mẹ bỏ qua các biện pháp tự nhiên quan trọng.

Tác dụng phụ của thuốc có thể ảnh hưởng tới mẹ và bé

Tác dụng phụ lên người mẹ

Một số loại thuốc kích sữa có thể gây ra tác dụng phụ cho mẹ như rối loạn vận động, mệt mỏi, chóng mặt, tụt huyết áp, hoặc ảo giác.

Việc tự ý dùng các loại thuốc như thuốc an thần hay thuốc huyết áp để kích sữa mà không có sự tư vấn của bác sĩ có thể gây ra những nguy hiểm không đáng có.

Các loại thuốc kích sữa mẹ phổ biến

Trên thị trường hiện có rất nhiều loại thuốc kích sữa mẹ khác nhau nhưng phổ biến nhất vẫn là hai loại thuốc sau:

Thuốc kích sữa mẹ Metoclopramide

Metoclopramide là loại thuốc dùng để điều trị các bệnh về dạ dày như trào ngược thực quản hoặc dùng để chống buồn nôn, nôn sau phẫu thuật.

Ngoài tác dụng này, metoclopramide còn có tác dụng ngăn chặn sự giải phóng dopamin ở hệ thần kinh trung ương, từ đó làm tăng nồng độ prolactin trong máu, giúp tăng bài tiết sữa.

Nhìn chung, đây là loại thuốc tăng tiết sữa mẹ được sử dụng khá phổ biến, thường có tác dụng sau vài ngày và tác dụng này sẽ kéo dài cho đến khi bạn ngưng dùng thuốc.

Tác dụng phụ thường gặp

Metoclopramide là thuốc kích sữa cho mẹ cần được sử dụng hết sức thận trọng. Khi dùng metoclopramide, bạn có thể cảm thấy buồn ngủ, đau đầu hoặc bồn chồn. Ngoài ra, bạn cũng có thể gặp phải các triệu chứng hiếm gặp hơn như trầm cảm, rối loạn vận động nếu dùng với liều cao trong thời gian dài.

Bên cạnh đó, khi dùng, bạn cũng không nên uống lâu hơn 12 tuần. Đặc biệt, nếu bạn bị trầm cảm, rối loạn co giật, hen suyễn hoặc huyết áp cao thì cũng nên tránh sử dụng.

Thuốc kích sữa mẹ Domperidone

Domperidone từng được xem an toàn và ít gây ra tác dụng phụ hơn so với metolclopramide vì không qua hàng rào máu não, do đó không có tác dụng phụ của hệ thần kinh.

Cũng giống như metoclopramide, đây cũng là một loại thuốc được sử dụng để điều trị các bệnh về dạ dày. Bên cạnh đó, domperidone cũng có tác dụng làm tăng nồng độ prolactin trong máu, giúp tăng tiết sữa mẹ.

Tác dụng phụ thường gặp

Một số tác dụng phụ thường gặp khi sử dụng loại thuốc này thường là đau đầu, co thắt dạ dày và khô miệng. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu gần đây còn cho thấy domperidone có thể gây tác dụng phụ cho tim mạch.

Thuốc kích sữa mẹ oxytocin

Oxytocin là một dạng thuốc xịt mũi có tác dụng giúp tăng tiết sữa mẹ ở phụ nữ sau sinh. Các nghiên cứu cho thấy, loại thuốc này có thể làm tăng 3 – 5 lần lượng sữa ở các bà mẹ sinh con đầu lòng và tăng 2 lần lượng sữa ở các bà mẹ sinh con thứ. Tuy nhiên, tác dụng phụ của loại thuốc này hiện vẫn chưa được nghiên cứu rộng rãi, do đó, bạn vẫn nên hạn chế sử dụng.

Các loại thuốc kích sữa mẹ khác

Các loại thuốc an thần như chlorpromazine (Thorazine), haloperidol (Haldol) và thuốc huyết áp methyldopa (Aldomet) cũng có thể được sử dụng để kích thích cơ thể sản xuất sữa mẹ. Tuy nhiên, những loại thuốc này thường có rất nhiều tác dụng phụ nguy hiểm. Do đó, bạn cần cân nhắc thật kỹ và hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Nhìn chung, các loại thuốc kích sữa mẹ đều tiềm ẩn một vài tác dụng phụ và có thể gây nguy hiểm. Thế nên, bạn đừng bao giờ tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào mà không hỏi ý kiến bác sĩ, đặc biệt là nếu bạn đang mang thai hoặc cho con bú.

Cách tăng tiết sữa mẹ tự nhiên

Việc tăng tiết sữa mẹ tự nhiên dựa trên cơ chế kích thích hormone prolactin (tạo sữa) và oxytocin (tiết sữa) thông qua các hoạt động trực tiếp của bé và chế độ sinh hoạt của mẹ.

Hút sữa đúng giúp sữa về liên tục

Kích thích bằng việc cho bú và hút sữa

• Cho bú thường xuyên: Đây là cách hiệu quả nhất để "gọi" sữa về. Mẹ nên cho bé bú theo nhu cầu, không giới hạn thời gian mỗi cữ.
• Bú đúng cách và đều hai bên: Đảm bảo bé ngậm vú đúng khớp để kích thích dây thần kinh tuyến sữa. Hãy cho bé bú hết một bên rồi mới chuyển sang bên kia để bầu ngực được làm trống hoàn toàn.
• Vắt/Hút sữa sau khi bú: Nếu bé bú không hết, hãy dùng Máy hút sữa để làm trống bầu ngực, báo hiệu cơ thể cần sản xuất thêm sữa cho đợt sau.

Chế độ dinh dưỡng "lợi sữa"

• Uống đủ nước: Sữa mẹ chứa khoảng 87% là nước. Mẹ cần uống từ 2-3 lít nước mỗi ngày (nước lọc, sữa hạt, nước canh).
• Thực phẩm truyền thống: Các món ăn như canh đu đủ xanh hầm móng giò, rau ngót, giá đỗ, và ngũ cốc (gạo lứt, đỗ đen) được đánh giá cao trong việc tăng chất lượng và lượng sữa.
• Trái cây: Bổ sung chuối tiêu, vú sữa, thanh long hoặc hồng xiêm để cung cấp vitamin và khoáng chất.

Tâm lý và nghỉ ngơi

• Giảm căng thẳng: Stress và mất ngủ là "kẻ thù" của sữa mẹ vì chúng ức chế hormone tiết sữa. Mẹ nên dành thời gian nghỉ ngơi và giữ tinh thần thoải mái.
• Massage ngực: Sử dụng tay massage nhẹ nhàng theo chuyển động tròn từ bầu ngực đến núm vú khoảng 5-10 phút mỗi ngày để kích thích lưu thông máu và thông tia sữa.

Hầu hết các loại thuốc kích sữa mẹ đều tiềm ẩn một số tác dụng phụ nhất định, do đó bạn nên thử các phương pháp kích sữa tự nhiên trước, nếu không hiệu quả mới chuyển sang sử dụng các loại thuốc này nhé.