Dấu hiệu mất sữa mẹ – Nhận biết sớm để xử trí kịp thời

Mất sữa mẹ là nỗi lo chung của rất nhiều bà mẹ sau sinh nhiều trường hợp mất sữa diễn ra âm thầm, chỉ khi bé quấy khóc, chậm tăng cân thì mẹ mới phát hiện. Vậy làm sao để nhận biết dấu hiệu mẹ mất sữa?

Những dấu hiệu mất sữa mẹ bạn nên biết

Sữa mẹ được sản xuất dựa vào tín hiệu nhu cầu từ bé truyền qua cơ thể mẹ thông qua hoạt động ti sữa. Khi trẻ bú càng nhiều, cơ thể người mẹ sẽ tiếp nhận thông tin và tự động sản sinh ra lượng sữa phù hợp. Tuy nhiên vẫn có trường hợp bé bú nhiều nhưng nguồn sữa của mẹ lại không đủ để đáp ứng.

Sữa mẹ chứa đầy đủ những dinh dưỡng cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển của trẻ. Khi mẹ ít sữa, trẻ bú không đủ sẽ có những biểu hiện sau đây:

Tâm lý căng thẳng, mệt mỏi có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo tiết sữa của mẹ

Trẻ quấy khóc khi ngừng bú mẹ

Bình thường trẻ sẽ ngủ ngay sau khi bú no. Nếu mẹ thấy trẻ quấy khóc khi ngừng bú hay liếm môi, thè lưỡi, miệng di chuyển liên tục để tìm bầu vú… đó là dấu hiệu cho thấy trẻ bú không đủ sữa mẹ.

Trẻ đi tiểu ít

Sữa mẹ được tạo thành với khoảng 90% là nước, nếu trẻ bú đủ sữa mẹ sẽ đi tiểu nhiều lần trong ngày. Nếu mẹ thấy trẻ đi tiểu ít hơn 6 lần/ngày chứng tỏ trẻ không bú đủ sữa mẹ do mẹ ít sữa. Mẹ có thể chú ý số tã ướt hàng ngày của trẻ để xem trẻ đi tiểu nhiều hay ít.

Trẻ bú nhanh do mẹ hết sữa

Thời gian bú mẹ của mỗi trẻ là khác nhau, thậm chí thời gian bú của một trẻ khác nhau giữa các ngày nhưng ước tính trung bình là khoảng 10-20 phút. Nếu mẹ thấy trẻ bú chưa tới 5 phút mà đã ngừng, sữa mẹ cũng không tiết ra nữa đó có thể là dấu hiệu mẹ ít sữa.

Trẻ tăng cân chậm

Trẻ sơ sinh có thể giảm tới 10% trọng lượng khi sinh trong vài ngày đầu sau sinh, hầu hết sẽ trở lại cân nặng như lúc sinh trong vòng 10-14 ngày và bắt đầu tăng cân. Khi trẻ ốm có thể bị sụt cân một chút. Nhưng nếu trẻ khỏe mạnh mà vẫn bị sụt cân hoặc không tăng cân theo thời gian, nghĩa là trẻ không nhận đủ lượng sữa mẹ để tăng trưởng và phát triển.

Bầu vú không căng tròn

Dù kích thước của ngực có thể khác nhau, nhưng bầu ngực sẽ luôn có xu hướng phát triển căng tròn. Điều này là do lượng sữa đã bắt đầu được trữ trong các nang sữa trong ngực. Trong trường hợp, kích thước ngực của mẹ nhỏ lại, thậm chí là xẹp xuống, bạn cần hết sức lưu ý. Rất có thể các nang sữa đã giảm dần, khiến lượng sữa được cung cấp không đủ để cho bé bú.

Lượng sữa tiết ra ít

Sữa non được hình thành từ tháng thứ 7 của thai kỳ và bắt đầu tiết ra sau 2-3 ngày sau sinh. Cùng với sự chào đời của bé, nhau thai bong ra cũng là tín hiệu cho cơ thể mẹ bắt đầu tiết sữa. Lượng sữa sẽ về nhiều từ ngày thứ 4 trở đi sau sinh và trong tuần đầu lượng sữa tiết ra không nhiều, mẹ mới sinh ít sữa là điều bình thường. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, khi sinh sau 1 tuần mà sữa tiết ra vẫn ít như những ngày đầu tiên thì đây chính là dấu hiệu mẹ ít sữa.

Lượng sữa khi vắt không nhiều

Mẹ cố gắng hút sữa nhưng vẫn không có sữa

Nhiều mẹ cố gắng dùng tay hoặc máy vắt sữa để kích thích quá trình tạo tiết sữa, nhưng lượng sữa tiết ra vẫn không nhiều hoặc thậm chí là không có sữa.

Nguyên nhân khiến mẹ ít sữa

Có rất nhiều nguyên nhân khiến mẹ ít sữa sau sinh. Mẹ cần xác định đúng nguyên nhân để có hướng khắc phục kịp thời, cải thiện nguồn sữa cho bé.

Mẹ không cho trẻ bú thường xuyên

Nguyên tắc trong cơ chế tạo tiết sữa mẹ là trẻ càng bú nhiều thì mẹ càng tiết nhiều sữa. Nhiều bà mẹ quan niệm rằng nên cai ti đêm sớm cho trẻ để trẻ phát triển tốt hơn, tuy nhiên việc làm này vô tình khiến việc tạo tiết sữa của mẹ giảm dần.

Mẹ cần cho trẻ bú thường xuyên cả ngày lẫn đêm. Trong trường hợp không thể cho trẻ ti mẹ trực tiếp, mẹ có thể vắt sữa ra bình cho trẻ bú. Khi vắt sữa cũng cần vắt cả ngày lẫn đêm, đảm bảo bầu vú luôn được rỗng để việc tạo tiết sữa mẹ được duy trì ổn định.

Trẻ bú mẹ không đúng cách

Cho trẻ bú đúng cách được xem là chìa khóa quan trọng để mẹ cung cấp đủ sữa cho trẻ. Mặc dù ôm con và cho con bú là bản năng của một người mẹ, nhưng trên thực tế nhiều và mẹ vẫn chưa thực hiện đúng.

Kỹ thuật cho trẻ bú đúng bao gồm 2 yếu tố là tư thế bú đúng và ngậm bắt vú đúng. Khi trẻ bú mẹ không đúng cách, mẹ sẽ dễ dàng nhận thấy trẻ không thỏa mãn sau mỗi cữ bú, trẻ đòi bú nhiều lần khiến khoảng cách giữa các cữ bú gần nhau, trẻ cũng không ngủ sâu giấc.

Vì thế, vấn đề then chốt là mẹ cần biết cách cho trẻ bú đúng và thường xuyên theo nhu cầu của trẻ.

Mẹ bị căng thẳng và stress

Quá trình tạo tiết sữa của mẹ chịu ảnh hưởng của hai loại hormone là prolactin và oxytocin. Khi mẹ bị căng thẳng và stress kéo dài sẽ ức chế hoạt động của hai loại hormone này, từ đó làm sữa mẹ ít dần và có thể mất sữa.

Quá trình hồi phục sau sinh con và nuôi con bằng sữa mẹ có thể khiến mẹ mệt mỏi. Tình trạng mệt mỏi, thiếu năng lượng có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo tiết sữa của cơ thể. Mẹ nên tranh thủ chợp mắt nghỉ ngơi khi trẻ ngủ, hoặc nhờ gia đình đỡ đần để có nhiều thời gian nghỉ ngơi hơn.

Mẹ căng thẳng và stress kéo dài có thể khiến lượng sữa ít đi

Mẹ bị thiếu dinh dưỡng

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc hồi phục sức khỏe sau sinh. Nếu mẹ có chế độ ăn uống thiếu khoa học, không cung cấp đầy đủ các nhóm chất cần thiết sẽ khiến cơ thể bị suy nhược, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất sữa mẹ. Lượng sữa mẹ tiết ra và chất lượng sữa mẹ đều suy giảm.

Mẹ ăn các loại thực phẩm gây ít sữa

Một số loại thực phẩm gây mất sữa như rau bạc hà, rau mùi tây, lá lốt, măng chua, thức ăn nhiều dầu mỡ, chất kích thích, đồ uống có cồn, gia vị như ớt, tỏi… có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo tiết sữa mẹ. Vì thế, mẹ cần kiêng tuyệt đối những thực phẩm này để tránh ảnh hưởng đến sữa mẹ.

Mẹ mắc bệnh lý tuyến vú

Mẹ mắc phải các bệnh lý tuyến vú như viêm vú, áp xe vú do tắc tia sữa có thể gặp khó khăn trong việc tạo tiết sữa. Bên cạnh đó, những vấn đề như thiểu sản tuyến vú hoặc mẹ có phẫu thuật ngực cũng sẽ ảnh hưởng đến quá trình tạo tiết sữa của tuyến vú, khiến sữa mẹ ít hơn.

Mẹ sinh non, sinh mổ

Sinh non sẽ khiến cơ thể mẹ không kịp điều chỉnh, có thể gây ảnh hưởng đến quá trình tạo tiết sữa. Trường hợp sinh mổ, các loại thuốc kháng viêm và giảm đau sau sinh có thể khiến mẹ ít sữa nếu cơ thể mẹ nhạy cảm với các thành phần của thuốc. Đó chính là lý do mẹ sinh non và sinh mổ thường ít sữa hoặc sữa chậm về hơn so với mẹ sinh thường và sinh đủ tháng.

Mẹ có vấn đề ở tuyến giáp

Tuyến giáp tiết ra các hormone quan trọng đối với quá trình tạo tiết sữa. Nếu mẹ có tuyến giáp hoạt động kém (suy giáp) hoặc tuyến giáp hoạt động quá mức (cường giáp) có thể gặp tình trạng suy giảm lượng sữa tiết ra.

Mẹ bị sót nhau sau sinh

Sót nhau là hiện tượng một phần hoặc tất cả nhau thai vẫn còn bám trong tử cung sau khi sinh. Tình trạng này khá hiếm gặp, tuy nhiên nếu xảy ra sẽ khiến mẹ đau đớn do các cơn co bóp tử cung và làm tăng lượng hormone progesterone. Sự gia tăng của loại hormone này sẽ ngăn cản quá trình tạo tiết sữa.

Mẹ bị rối loạn nội tiết và thiếu máu

Sự thay đổi nội tiết tố trong thai kỳ và sau sinh có thể gây rối loạn hormone, trong đó có những hormone liên quan đến quá trình tạo tiết sữa. Ngoài ra, tình trạng thiếu máu sau sinh có thể khiến mẹ mệt mỏi, ảnh hưởng sự lưu thông máu đến các cơ quan trong cơ thể làm chậm quá trình tiết sữa.

Mẹ cho trẻ dùng sữa công thức sớm

Khi mẹ cho trẻ dùng sữa công thức sớm có thể khiến trẻ chán sữa mẹ, từ đó từ chối bú mẹ. Việc làm này khiến cơ chế tạo tiết sữa mẹ giảm dần, có thể dẫn đến tình trạng mất sữa.

Lạm dụng ti giả cho trẻ

Nếu mẹ lạm dụng ti giả cho trẻ sẽ vô tình tạo ra thói quen khiến bé quen với ti giả, không muốn ti mẹ trực tiếp. Ngoài ra, mặc dù mẹ có thể kích thích tuyến vú tiết sữa bằng cách hút nhưng cách làm này không hiệu quả bằng việc trẻ bú mẹ trực tiếp.

Mẹ sử dụng máy hút sữa không đúng cách

Sử dụng máy hút sữa sai cách, lực hút từ máy hút sữa quá mạnh có thể gây tổn thương cho đầu vú. Ngoài ra, mẹ quá phụ thuộc vào máy hút sữa có thể quên mất việc cho trẻ bú trực tiếp. Đây cũng là nguyên nhân khiến mẹ ít sữa hơn.

Khi nào mẹ cần đi khám hoặc tư vấn chuyên môn?

Mẹ nên tìm tư vấn khi:

• Sữa giảm nhanh trong vài ngày
• Bé không tăng cân
• Mẹ đã ăn uống – nghỉ ngơi tốt nhưng sữa vẫn không cải thiện
• Có dấu hiệu trầm cảm sau sinh

Để bản thân không rơi vào trường hợp ít sữa sau sinh, mẹ nên chủ động chuẩn bị và trang bị kiến thức vững chắc về nuôi con bằng sữa mẹ từ khi mang thai. Cố gắng củng cố niềm tin vào bản thân, tin rằng mình có đủ sữa để có thể nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ thành công. Tránh tâm lý căng thẳng và stress sau sinh có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo tiết sữa.

Ngay sau khi sinh, mẹ hãy cho trẻ da kề da với mẹ càng sớm càng tốt để trẻ tận hưởng được những giọt sữa non quý giá và bổ dưỡng. Khi trẻ tìm ti mẹ, việc làm này sẽ báo hiệu giúp cơ thể mẹ tiết sữa sớm hơn và tăng kết nối tình mẫu tử.

Nên cho trẻ bú mẹ thường xuyên, cả ngày lẫn đêm. Cho trẻ ti mẹ trực tiếp, hạn chế sử dụng ti giả. Cho trẻ bú đều hai bên bầu ngực, dùng tay hoặc máy hút sữa hút sạch sữa ra ngoài sau mỗi cữ bú để thúc đẩy quá trình tạo tiết sữa.

Mẹ nên giữ tinh thần vui vẻ và lạc quan, tận hưởng những ngày tháng hạnh phúc bên con yêu. Dành thời gian trong ngày để nghỉ ngơi, duy trì sức khỏe. Đặc biệt, chú ý đến chế độ ăn uống để đảm bảo cung cấp đầy đủ và cân bằng các nhóm chất cần thiết.

Dấu hiệu mất sữa mẹ có thể nhận biết sớm nếu mẹ quan sát kỹ cả biểu hiện của bé và thay đổi của cơ thể mình. Phát hiện càng sớm, khả năng gọi sữa về thành công càng cao, hạn chế phải dùng sữa công thức không cần thiết.