Ít sữa có nên uống thuốc không?

Ít sữa sau sinh là tình trạng rất phổ biến, khiến nhiều mẹ lo lắng và tìm đến các loại thuốc gọi sữa, thuốc lợi sữa với mong muốn cải thiện nhanh chóng. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào ít sữa cũng nên uống thuốc. Vậy ít sữa có nên uống thuốc không? Khi nào cần dùng và khi nào không?

Ít sữa, mất sữa là gì?

Ít sữa sau sinh là tình trạng mẹ ít sữa hoặc không có sữa cho con bú ngay sau sinh, khác với tình trạng mẹ đang có sữa bình thường nhưng đột nhiên không có sữa nữa gọi là mất sữa. Thông thường, tình trạng này chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn, nhưng nếu mẹ không khắc phục sớm có thể gây mất sữa, ảnh hưởng đến nguồn dinh dưỡng chính của trẻ.

Mất sữa sau sinh là tình trạng tuyến sữa ngừng hoạt động sản xuất sữa mẹ, trẻ bú mẹ hoặc mẹ vắt/hút sữa nhưng không thấy sữa chảy ra ngoài. Lúc này, mẹ sẽ nhận thấy hai bầu ngực không còn căng tức mà mềm và xẹp dần. Tình trạng mất sữa sau khi sinh được chia thành hai dạng, gồm:

• Mất sữa ít dần đi: các tuyến sữa sản xuất sữa giảm dần rồi mới mất hẳn, tình trạng này có thể kéo dài trên 1 tuần.
• Mất sữa đột ngột: các tuyến sữa đột ngột ngừng tiết sữa, thời gian kéo dài dài hay ngắn phụ thuộc hoàn toàn vào người mẹ.

Phần lớn mẹ sau sinh gặp tình trạng ít sữa tạm thời, hoàn toàn có thể cải thiện không cần dùng thuốc nếu xử trí đúng.

Không nên tự ý dùng thuốc khi đang cho con bú

Ít sữa có nên uống thuốc không?

KHÔNG nên tự ý uống thuốc ngay khi thấy ít sữa.

Thuốc kích sữa mẹ thực chất là loại thuốc có khả năng kích thích cơ thể tiết ra hai loại hormone là prolactin và oxytocin. Đây là hai hormone có vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất sữa. Prolactin giúp sản xuất sữa, oxytocin giúp giải phóng sữa. Sau khi sinh, mỗi khi bạn cho con bú hay hút sữa, cơ thể sẽ tiết ra prolactin. Lúc này sữa sẽ được sản xuất và tích trữ trong các nang sữa. Nếu hàm lượng prolactin quá thấp, lượng sữa mẹ sẽ giảm.

Trong khi đó, hormone oxytocin sẽ được giải phóng khi em bé (hoặc máy hút sữa) bắt đầu hút và kéo núm vú vào miệng. Oxytocin sẽ làm co bóp các cơ quanh nang, đẩy sữa ra khỏi nang, đi vào các ống dẫn sữa và di chuyển tới núm vú rồi vào miệng bé.

Những rủi ro khi tự ý uống thuốc gọi sữa

Sữa không tăng nhưng:

• Bé rối loạn tiêu hóa
• Mẹ bị phù, mệt, rối loạn hormone
• Che lấp nguyên nhân thật sự gây ít sữa
• Lạm dụng thuốc dẫn đến mất sữa về sau.

Chỉ uống thuốc khi thực sự cần thiết, dưới sự chỉ định của bác sĩ. Nên ưu tiên các biện pháp kích sữa tự nhiên (như cho bú thường xuyên, uống nước ấm) trước khi dùng thuốc.

Khi nào không nên uống thuốc gọi sữa?

Mẹ chưa nên uống thuốc nếu:

• Bé bú chưa đúng khớp ngậm
• Bé bú không đủ cữ hoặc bú quá thưa
• Mẹ đang stress, mất ngủ
• Mẹ ăn uống thiếu chất, uống ít nước
• Ít sữa mới xuất hiện vài ngày

Trong các trường hợp này, điều chỉnh cách cho bú – sinh hoạt – dinh dưỡng thường giúp sữa về lại.

Khi nào "có thể cân nhắc" dùng thuốc?

Mẹ có thể cân nhắc dùng thuốc lợi sữa khi:

• Ít sữa kéo dài 1–2 tuần
• Đã cho bé bú đúng cách, đủ cữ
• Ăn uống, nghỉ ngơi tốt nhưng sữa vẫn không cải thiện
• Mẹ có yếu tố nguy cơ: sinh mổ, rối loạn nội tiết, stress kéo dài

Theo các chuyên gia, trong thời gian đang cho con bú, mẹ nên chú ý chăm sóc sức khỏe thật tốt và hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc bởi thuốc có thể thông qua sữa mẹ, ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ và sự phát triển của em bé.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng, đa số các loại thuốc mà mẹ sử dụng đều sẽ đi vào máu và chuyển vào sữa mẹ. Dù nồng độ thuốc có trong sữa mẹ rất thấp nhưng cũng sẽ ít nhiều ảnh hưởng đến con yêu khi mẹ uống thuốc trong giai đoạn đang cho con bú.

Tuy vậy, rất khó để có thể đảm bảo rằng mẹ sẽ không mắc bệnh trong giai đoạn này và trong một số trường hợp bắt buộc, bác sĩ vẫn sẽ chỉ định mẹ sử dụng thuốc để cải thiện tình trạng bệnh.

Hiện nay, có nhiều loại thuốc dùng được cho phụ nữ đang cho con bú và không gây ra tác dụng phụ cho con. Thế nhưng, không phải loại thuốc nào cũng an toàn. Chính vì thế, nếu phải uống thuốc khi cho con bú, mẹ cần tham khảo ý kiến của bác sĩ.

Tốt nhất, để đảm bảo an toàn nếu nhận thấy vấn đề sức khỏe bất thường nào đó, bạn nên đến gặp bác sĩ để được thăm khám. Sau khi thăm khám, nếu thực sự cần phải sử dụng thuốc, bác sĩ sẽ kê cho bạn loại thuốc phù hợp, điều chỉnh liều lượng thuốc, giới hạn thời gian sử dụng thuốc đồng thời tư vấn cho bạn thời điểm dùng thuốc phù hợp.

Chỉ nên dùng thuốc kích sữa khi có chỉ định từ bác sĩ

Thuốc kích sữa không nên dùng

Ở những bà mẹ bị thiếu sữa do nồng độ prolactin không đủ cao nhưng vẫn có đủ số lượng các nang tạo sữa, việc sử dụng một số thuốc ức chế các thụ thể dopamine ở vùng dưới đồi trên não có thể gây tăng tiết prolactin từ tuyến yên và kích thích tạo sữa.

Một số thuốc an thần mạnh dùng trị bệnh tâm thần phân liệt (loạn trí) có tác dụng đối kháng dopamine nên có tác dụng kích thích tạo sữa.

Tuy tác dụng lợi sữa của các thuốc này có thật nhưng tác dụng phụ gây hại ngoại tháp (gây co giật, ưỡn người như bị động kinh) và nhất là nồng độ cao của thuốc được bài tiết vào sữa có thể gây hại trẻ bú. Thuốc này hoàn toàn không được bác sĩ dùng để kích thích sự tiết sữa.

Có một số thuốc khác có tác dụng kích thích sự tiết sữa nhưng không được chỉ định cho bà mẹ cho con bú vì lợi bất cập hại: thuốc trị cao huyết áp methyldopa, thuốc trị hen suyễn theophyllin gây nhiều tác dụng phụ có hại.

Thuốc kích sữa dùng rất thận trọng

Metoclopramide và Domperidone từng được sử dụng nhiều nhất cho mục đích này nay phải dùng rất thận trọng.

• Metoclopramide với liều thường sử dụng là 10-15mg, 3 lần/ngày, làm tăng rõ rệt lượng sữa bài tiết sau 3-4 ngày dùng thuốc.
• Domperidone là thuốc kích thích bài tiết prolactin, một số nghiên cứu cho thấy domperidone có thể làm tăng thể tích sữa khoảng 44,5% sau 7 ngày, nồng độ của thuốc có trong sữa rất nhỏ (khoảng 1,2 mg/ml).

Domperidone từng được xem an toàn hơn so với metolclopramide vì không qua hàng rào máu não, do đó không có tác dụng phụ của hệ thần kinh để gây tác dụng phụ ngoại tháp.

Trước đây, bác sĩ thường chỉ định domperidone cho phụ nữ cho con bú vì vừa chữa chứng khó tiêu cho mẹ vừa giúp sữa tiết nhiều hơn cho con bú. Tuy nhiên, nay phải cẩn trọng hơn vì domperidone đã được phát hiện có tác dụng phụ không tốt cho tim mạch. Domperidone chỉ được dùng trị buồn nôn và nôn, không dùng trị khó tiêu nữa.

Tác dụng kích thích tiết sữa được ghi nhận ở một số thuốc nhưng tới nay việc sử dụng tác dụng này như chỉ định chính thức thì chưa có. Bác sĩ có thể sử dụng thuốc kích thích tiết sữa như chỉ định ngoài nhãn khi thấy quá cần thiết và sau khi cân nhắc thật kỹ lợi ích nhiều hơn nguy cơ có hại.

Với các bà mẹ cho con bú nói chung, nếu muốn dùng thuốc kích thích sự tiết sữa, nên đến bác sĩ để được tư vấn. Vì như nói ở trên, có loại thuốc kích thích sự tiết sữa nhưng không được dùng, có loại có thể dùng nhưng đòi hỏi phải rất thận trọng.

Cần lưu ý, bà mẹ đang cho con bú là một đối tượng đặc biệt trong sử dụng thuốc (giống như phụ nữ có thai). Không nên nghe lời đồn đãi tự ý sử dụng thuốc. Dùng thuốc theo sự chỉ định của bác sĩ là tốt hơn cả.

Ăn uống, nghỉ ngơi đúng cách giúp bạn có lượng sữa dồi dào

Giải pháp an toàn trước khi nghĩ đến thuốc

• Cho bé bú đúng khớp ngậm – đủ cữ
• Bú mẹ trực tiếp thay vì bú bình
• Hút sữa đều nếu bé bú yếu
• Ăn đủ đạm – rau – chất béo tốt
• Uống ≥ 2–3 lít nước/ngày
• Ngủ nghỉ, giảm stress

Đây là nền tảng bắt buộc giúp mẹ luôn duy trì đượ lượng sữa tốt, dù mẹ có dùng thuốc hay không.

Sự tổng hợp và bài tiết sữa mẹ ở phụ nữ cho con bú được điều hòa và kiểm soát chủ yếu thông qua prolactin, một hormone được bài tiết từ tuyến yên trên não. Nồng độ hormone này thường tăng cao nhất trong 2 tuần đầu sau khi phụ nữ sinh đẻ để có sự bài tiết sữa, sau đó giảm dần và trở về mức bình thường sau 6 tháng. Tăng hay giảm nồng độ prolactin trong máu là yếu tố quyết định sự bài tiết sữa.

Trước khi tính chuyện dùng thuốc kích thích sự tiết sữa, người mẹ đang cho con bú nên lưu ý thực hiện một số việc sau để giúp có đủ sữa cho con bú. Nên cho con bú đúng cách và đủ lần trong ngày để sự tiết sữa đều đặn. Nên có chế độ dinh dưỡng thật tốt cho người mẹ, tức phải ăn uống đầy đủ và cân bằng tỉ lệ các chất dinh dưỡng cần thiết.